'Talkradio voor racisten en eenzamen'

Zet een markante presentator in een radiostudio, laat de luisteraars reageren op een actuele gebeurtenis of tegendraadse stelling, open de telefoonlijnen en je hebt talkradio.

In de Verenigde Staten is het een groot succes, tal van talkhosts verstaan zich er dag-in-dag-uit met een grote schare luisteraars en verkondigen daarbij hun eigen, vaak rechts-populistische mening. Rush Limbaugh en Howard Stern werden er beroemd mee. In Frankrijk en Duitsland is het fenomeen in opkomst, in Nederland komt het maar moeizaam van de grond.

De in het najaar begonnen commerciële Veronica Nieuws Radio (VNR) steunt in belangrijke mate op talkradio: vier uur per dag, waarvan twee uur verzorgd door filmmaker/interviewer Theo van Gogh. Gisterochtend om tien uur ging het over de zorgwekkende toestand bij het Amsterdamse Gemeente Vervoer Bedrijf. Van Gogh liet een VVD-gemeenteraadslid aan het woord, maar niet dan nadat hij de Amsterdamse raadsleden had uitgemaakt voor “pedante schijtlijsters”. Een kleine twee uur later hoorde de VNR-luisteraar Veronica-voorzitter J. van der Reijden ontkennen dat zijn tv-zender aan de leiband liep van 'Luxemburg'.

Deze maand maakt Van Gogh zijn programma nog voor een honorarium van ƒ 12.500,- per maand, zo meldt hij in zijn column in HP/De Tijd, maar vanaf 1 mei verzorgt hij dagelijks voor niks praatradio voor VNR, want het station verkeert in moeilijkheden. De reclame-inkomsten van het zestig personeelsleden tellende VNR blijven ver achter bij de verwachtingen, want er wordt nauwelijks naar geluisterd. Nu zendt VNR uit op AM 1395, een frequentie die soms beter in het buitenland dan in Nederland is te beluisteren. Bovendien speelt 's avonds een Albanees station VNR parten. De zender hoopt op een betere ontvangst als volgend jaar de frequenties opnieuw worden verdeeld.

Inmiddels heeft Quote Media (uitgever van Quote, Elle en Santé) aangekondigd niet meer in VNR te willen deelnemen. Veronica, evenals Quote Media voor 50 procent eigenaar, eist van de uitgever een deel van de investering terug, naar verluidt drie miljoen gulden. Maar Maarten van den Biggelaar, directeur van Quote Media, vindt dat juist hij geld moet krijgen op het moment dat hij zijn aandelen aan de ex-partner overdraagt. Als reden voor zijn uittreden noemt Van den Biggelaar een verschil van inzicht in de koers van de zender: “Toen het niet aansloeg stelde ik drastische veranderingen voor. Ik wilde een nieuwszender met meer amusement en minder personeel. Veronica noch de redactie was dat met mij eens. Dan is het voor mij zinloos ermee door te gaan.”

Van Gogh gaat wel door want hij gelooft in de formule, al luisteren er maar tussen de dertig- en vijftigduizend luisteraars naar VNR. Soms wordt er zo weinig op zijn oproepen gereageerd dat de programmamakers vrijwel geheel afhankelijk zijn van zèlf geëntameerde gesprekken. Maar als Van Gogh een aansprekend onderwerp als de doodstraf bij de kop heeft, krijgt hij tientallen telefoontjes. Volgens de programmamaker moet bij echte talkradio de zender ook open staan voor “racisten, patiënten, zelfmoordenaars en eenzamen” en moet de presentator zijn eigen mening laten horen. “Een van mijn stokpaardjes is dat minister Sorgdrager weg moet. Maar ik ben geen kruisvaarder, wat Amerikaanse talkhosts wel zijn.”

Voor Van Gogh schuilt de charme van talkradio in de onvoorspelbaarheid ervan. “Het heeft mijn hart gestolen. Misschien ligt het nu ook nog een beetje aan schaamte bij de luisteraars of aan de onbekendheid met het medium. Maar als het op een betere frequentie komt ben ik er zeker van dat het hier ook aanslaat.” Van Gogh is niet de enige die zoveel vertrouwen in talkradio heeft. Hij is benaderd door Manaus, een groep investeerders die ondermeer Palthe en McGregor heeft overgenomen. Het media-fonds van de groep, waarin ondermeer Jazz Radio zit, heeft het plan om op 1 januari 1997 een 24 uur per dag met praatradio gevulde zender te lanceren. Volgens de oprichters zijn zowel de kabelmaatschappijen als de adverteerders enthousiast. Maar Van den Biggelaar is sceptisch over het plan van Manaus, al wordt de groep bestierd door zijn jeugdvriend Michiel Herter: “Ook Manaus heeft niet de juiste frequentie. En alleen via de overbezette kabel uitzenden is problematisch.”

Hans Krouwels, investment manager van Manaus, is ervan overtuigd dat de praatzender in een behoefte voorziet. Uit een onderzoek dat zijn bedrijf in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam liet uitvoeren, bleek dat de radioluisteraar wel degelijk behoefte heeft aan gesproken woord, mits het 'format' (de formule) van de zender maar is toegespitst op één genre. Volgens Krouwels maakt VNR de 'kardinale fout' verschillende programmavormen te mixen: muziek, reportages, interviews én talkradio. De talkradiozender van de Manausgroep moet niet alleen een sterk bij de luisteraar betrokken, maar ook een pure zender worden, zegt Krouwels: in de studio is niet eens een cd-speler aanwezig.

    • Tom Rooduijn