Opstand van oude vuurvreter; Militairen Paraguay zijn spin in web internationale contrabande

MEXICO-STAD, 23 APRIL. De rebellie van generaal Lino Oviedo (54), de legerchef van Paraguay, is de ernstigste bedreiging voor de in 1993 herstelde democratie. De huidige president van Paraguay, Juan Carlos Wasmosy, won in april 1993 de eerste democratische verkiezingen na de Tweede Wereldoorlog, terwijl het land nog aan het bijkomen was van 36 jaar wrede dictatuur onder generaal Alfredo Stroessner.

Maar ondanks het formele herstel van de democratie heeft generaal Oviedo de vier miljoen Paraguayanen er voortdurend aan herinnerd dat hij zichzelf ziet als de werkelijke machthebber. Dit in navolging van Stroessner zelf en van diens schoonzoon, generaal Andrés Rodríguez, de man die Paraguay in 1989 met een staatsgreep van Stroessner verloste om de overgang naar de democratie mogelijk te maken.

De huidige regeringspartij, de Colorado-partij, was onder Stroessner de politieke afdeling van het leger. Officieren waren tot eind jaren tachtig verplicht lid van de partij. Nog tijdens de verkiezingscampagnes in 1993 riep Oviedo tot ontzetting van de oppositie dat “het leger en de Colorado-partij” Paraguay tot in de lengte van dagen “hand in hand” zouden regeren.

Oviedo had er niet op gerekend dat de burger Wasmosy de tijd rijp achtte dat Paraguay uitsluitend door burgers, en in de eerste jaren met name door hemzelf, zou worden geregeerd. Voor het leger is sindsdien alleen een strict constitutionele rol weggelegd en de Colorado-partij is niet langer de 'politieke arm' van het leger.

De democratisering van Paraguay verloopt overigens niet zonder haperingen. Zo circuleerden tijdens een nationale staking, eind maart, geruchten dat de president zelf een staatsgreep zou plegen naar het model van de autogolpe van de Peruaanse president Alberto Fujimori. De stakers eisten naast een loonsverhoging van 31 procent, landbouwhervormingen en het behoud van het stelsel van sociale zekerheid, vooral een einde aan de corruptie bij de overheid. De staking, die volgens de organisatoren door 90 procent van de Paraguayanen werd ondersteund, verstikte volgens Wasmosy zijn regering en zou een gevaar zijn voor de democratie.

Een uitnodiging van de president aan politieke partijen en aan vertegenwoordigers van de media om gezamenlijk de sociale onrust te lijf te gaan, werd algemeen gezien als de aanloop naar een autogolpe. Domingo Laíno, voorzitter van de Partido Liberal Radical Auténtico (PLRA), een van de parlementaire steunpilaren van de regering, zei in die tijd over Wasmosy dat deze “de meest onpopulaire president in de gehele gescheidenis van Paraguay” was. Om die reden achtte hij de autogolpe niet levensvatbaar. “Een wasmozazo zal geen 48 uur duren.”

Het ontslag van Oviedo door president Wasmosy heeft vooral tot doel de macht van het leger te breken om het primaat van de politiek bij de daarvoor in de grondwet bedoelde instituties te leggen. De medestanders van generaal Oviedo betichten president Wasmosy er echter van vooral zijn eigen imperium van corruptie veilig te willen stellen.

Hoewel harde bewijzen tegen de president tot nu toe ontbreken, doen al jaren lang de meest hardnekkige geruchten de ronde over op z'n minst onduidelijke deals van de zakenman Wasmosy. Zo zou hij een fortuin hebben gemaakt dankzij de aanleg van de Itaipú-stuwdam tussen Paraguay en Brazilië, één van de belangrijkste economische factoren in het land. Volgens de ultra-rechtse senator Julio Elizeche heeft het ontslag van Oviedo door Wasmosy alles te maken met een poging van de president om tolconcessies te verlenen aan bedrijven waarin hij zelf een belangrijke vennoot zou zijn.

Paraguay heeft de afgelopen decennia de reputatie verworven het smokkelparadijs van Zuid-Amerika te zijn. Allerhande contrabande, vooral ook drugs, vinden via Paraguay hun weg naar internationale klanten. Die smokkelhandel was en is in handen van de Paraguayaanse militairen, van wie de landmacht het enige relevante onderdeel vormt.

Generaal Rodríguez was als interim-dictator de onbetwiste godfather van de Paraguayaanse smokkelhandel nadat hij zijn schoonvader had afgezet. De rechterhand van Rodríguez destijds was de bevelhebber van de cavallerie: generaal Lino Oviedo.

Na decennia van isolatie onder generaal Stroessner is Paraguay een volwaardig lid van de internationale gemeenschap en stevig ingebed in de Mercosur, het vrijhandelspact met Brazilië, Argentinië en Uruguay.

Generaal Oviedo's actie lijkt weinig kansrijk. In de afgelopen jaren is een nieuwe generatie van legerofficieren gevormd. De huidige kolonels en oversten delen niet langer de ouderwetse opvattingen over de rol van de strijdkrachten zoals die opgeld deden in de jaren vijftig, zestig en zeventig. Generaal Stroessner is een demente bejaarde in ballingschap in Brazilië. Zijn schoonzoon generaal Rodríguez geniet van een 'welverdiende' oude dag, met het geld van zijn smokkelhandel en de reputatie de democratie in Paraguay te hebben hersteld. Generaal Lino Oviedo is nog de enige van de oude vuurvreters met zijn laarzen aan.

Na drie jaar democratie, maar vooral na de daaraan voorafgaande 36 jaar van wrede dictatuur onder generaal Stroessner, zitten de Paraguayanen beslist niet te wachten op de terugkeer van vuurvreters in het presidentiële paleis.

    • Reinoud Roscam Abbing