Romano Prodi moet regeerakkoord met communisten bereiken; Historische omwenteling in Italië

ROME, 22 APRIL. De Italiaanse kiezers hebben gekozen voor een historische wending. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog viert links feest na parlementsverkiezingen. Italië is lang een “onvolkomen democratie” genoemd omdat er nooit een echte machtswisseling is geweest. Dat moment is nu te zijn aangebroken.

In de Senaat heeft het linkse blok als geheel een absolute meerderheid. Van de 315 senatoren die gisteren zijn gekozen, zijn er 157 van de centrum-linkse Olijf-alliantie. Daarbij komen er tien van de communistische hardliners. Naast de 315 gekozen senatoren zijn er tien voor het leven benoemd.

In de Kamer van Afgevaardigden zijn 630 zetels. Voor het kwart dat via evenredige vertegenwoordiging wordt gekozen is 35 procent voor de Olijf (39 zetels), 8,6 procent voor de communisten (20 zetels), 42 procent voor het rechtse blok (76 zetels). De verdeling van de resterende driekwart, gekozen via het meerderheidsstelsel, is 246 zetels voor de Olijf, 15 zetels voor de communisten, 169 zetels voor rechts.

Romano Prodi presenteerde zich gisteravond al als de premier-in-spe. Zijn coalitie is hecht gebleven in de campagne. Toen moesten de krachten worden gebundeld tegen rechts, zeker omdat Berlusconi van de eenheid binnen het rechtse blok een van zijn belangrijkste slogans had gemaakt.

Nu moet blijken of Prodi, een voormalige christen-democraat, inderdaad kan regeren met de ex-communistische Democratische Partij van Links (PDS) als verreweg de belangrijkste partner in de coalitie. De Italiaanse Volkspartij, de voormalige christen-democraten waarvoor Prodi kandidaat stond, denkt bijvoorbeeld radicaal anders dan de PDS over de plannen voor staatsrechtelijke hervormingen die op tafel liggen.

In de reacties gisteravond legde Prodi al een ander accent dan PDS-leider Massimo D'Alema. Prodi onderstreepte de behoefte aan stabiliteit en hervorming van het overheidsapparaat. D'Alema beaamde dit, maar voegde daar aan toe dat “een nieuw solidariteitspact tussen de Italianen” is gesloten. Sommigen zien dat als een teken van aarzeling tegenover de plannen voor sanering van staatsbedrijven en de overheidsbureaucratie.

Over het economische beleid zijn meningsverschillen te verwachten met Communistische Heroprichting. Prodi zal de steun van deze partij nodig hebben om te kunnen regeren. Wij zullen Prodi in het zadel helpen, heeft partijleider Fausto Bertinotti gezegd, maar meteen daarna zullen we herinvoering van de automatische prijscompensatie vragen. De partij heeft zich afgelopen jaar ook fel verzet tegen de bezuinigingsplannen van premier Lamberto Dini.

Prodi heeft voor de verkiezingen gezegd dat de communisten geen deel zullen uitmaken van zijn kabinet. Verwacht wordt dat Dini wel een rol zal spelen binnen de coalitie, als minister of als kandidaat van centrum-links voor het voorzitterschap van de Kamer van Afgevaardigden. Dini lijkt met zijn eigen partij net over de kiesdrempel van vier procent te zijn gekomen. Hij claimde voor zichzelf een belangrijke rol in de overwinning van de Olijf-alliantie, omdat hij als voormalige minister in het kabinet-Berlusconi een aantal kiezers heeft overgehaald van kamp te wisselen.

Berlusconi's kansen voor een snelle politieke come back zijn vrijwel vervlogen. Zijn enige troost is dat partij Forza Italia slechts een fractie kleiner lijkt te zijn gebleven dan de PDS. Zijn angst dat hij zou worden voorbijgestreefd door de Nationale Alliantie van Gianfranco Fini, de voormalige neofascisten, is niet uitgekomen. Fini bleef steken op bijna zestien procent, vier procent meer dan twee jaar geleden.

Maar Berlusconi heeft eerder gezegd dat hij niets voor een rol in de oppositie voelt. Ik ben een bouwer, zei Berlusconi toen, en het heeft geen zin toe te kijken naar wat anderen doen. Als hij zou opstappen, zet dat grote vraagtekens bij de toekomst van Forza Italia. Die partij is opgericht rondom Berlusconi.

Ook binnen het rechtse blok als geheel zijn veranderingen te verwachten als Berlusconi opstapt. Hij is een bindmiddel tussen de rechtse partijen. De twee kleine centrum-rechtse partijen die ook een deel van de christen-democratische erfenis hebben overgenomen, hebben geen bijzonder goede relatie met Fini.

Een ander groot vraagteken is de opstelling van Umberto Bossi, de leider van de federalistische partij Lega Nord. Hij toonde zich gisteren teleurgesteld over de uitslag. “Het noorden heeft tegen zichzelf gekozen,” zei Bossi. “Het noorden heeft besloten de slaaf te blijven van Rome.”

Toch is zijn partij, die geen verkiezingsallianties heeft willen sluiten, onverwacht sterk uit de bus gekomen in de regio's Lombardije en Piemonte. Bossi's steeds radicalere opstelling, waarin hij regelmatig roept om afscheiding, wordt door zeker een kwart van de kiezers daar gedeeld. Volgens de voorspellingen levert hem dat een dertigtal kamerzetels op.

    • Marc Leijendekker