Spannende tijden voor Amsterdamse bus en tram

AMSTERDAM, 19 APRIL. Voor het Gemeente Vervoerbedrijf van Amsterdam breken interessante tijden aan. Het rapport van gedelegeerd bestuurder M. de Jong, dat in de loop van de middag aan personeel en vakbonden zou worden gepresenteerd, kan niets anders bevatten dan aanbevelingen tot een zeer rigoreuze aanpak. De Jong liet vanmiddag doorschemeren dat gedwongen ontslagen, van hoog tot laag in het bedrijf, tot de mogelijke maatregelen horen.

Voor de bonden zal een dergelijke aanbeveling, zo kondigden zij gisteren al aan, het startsein zijn voor nieuwe stakingen en acties. De half-wilde staking van gisteren, gebillijkt door verantwoordelijk wethouder Ter Horst en gesteund door de AbvaKabo, zal spoedig worden gevolgd door nieuwe acties.

In februari presenteerde crisismanager De Jong, door wethouder Ter Horst aangesteld om het GVB door te lichten, zijn bevindingen. Die logen er niet om: een tekort van honderd miljoen gulden, elk jaar nog eens oplopend met dertig miljoen. Mismanagement, bezuinigingen van de rijksoverheid en een wurgende greep van de centrale ondernemingsraad op de pas gedecentraliseerde directies maakten de vooruitzichten er voorlopig niet zonniger op.

Het GVB had volgens De Jong niet meer dan “een schijn van kans” om te overleven. De enkele maanden eerder aangestelde interim-directeur W. Faber was het helemaal met die conclusie eens en zag geen heil meer in de nieuwe opdracht van de wethouder om een reddingsprogramma op te stellen. Hij stapte eind februari op, De Jong ging alleen verder.

Zijn reddingsprogramma, dat vanmorgen in het college van Burgemeester en Wethouders is besproken, zal oplossingen moeten aandragen voor de 120 verschillende problemen die De Jong zei te hebben aangetroffen. “Ook voor een bedrijf dat niet in een structurele verliessituatie zit, zouden dit moeilijk te overwinnen vraagstukken zijn”, concludeerde hij in februari.

Of het nu beter zal gaan, blijft de vraag. Achtereenvolgende managers, interim-managers, wethouders en ruim twintig jaar continue reorganisatie hebben het openbaar vervoer in Amsterdam niet in het rechte spoor kunnen trekken. Vanaf eind jaren tachtig komen al alarmsignalen over de financiële chaos uit het bedrijf. De Jong is de derde externe adviseur die het bedrijf in de afgelopen vijf jaar heeft onderzocht. In 1991 kwam adviesbureau McKinsey al tot de slotsom dat het GVB zich in een “uiterst precaire positie” bevond. Jaarrekeningen werden jarenlang afgesloten zonder accountantsverklaringen, “gegeven de leemten in de administratieve organisatie”, schreef de gemeentelijke accountantsdienst in 1987.

In februari merkte De Jong dat de administratie er sindsdien niet op is vooruitgegaan. “Er zwerven allerlei brokken informatie door het bedrijf die niet op elkaar aansluiten.” Een intern rapport van vorig jaar, over de toekomst van het tramnet, laat aardig zien hoe verwarrend de bekostiging van het openbaar vervoer is geworden. Tramdirecteur A. van Hulst probeerde daarin te berekenen in welke mate de exploitatie van de tram kostendekkend was. Drie verschillende berekeningswijzen brachten hem tot drie verschillende uitkomsten, variërend van ruim 43 procent tot bijna 57 procent. Hij kon daarbij niet aangeven welk van de getallen het juiste was.

De bonden zouden dus wel reden tot protest hebben als het bedrijf inderdaad wordt gesaneerd met louter ontslagen. Toch draagt ook het personeelsbestand volgens De Jong bij tot de problemen. “Door de oogharen kijkend” schatte hij in februari dat er te veel mensen bij het GVB werken.

Aanbevelingen van McKinsey in 1991 om te saneren zijn slechts ten dele doorgevoerd in Amsterdam. Met die aanbevelingen had het bedrijf in 1994 “op onderdelen een concurrerend kostenniveau” kunnen bereiken, schreven de onderzoekers destijds. Andere vervoersbedrijven, zoals de RET in Rotterdam, hebben sinds die tijd wel gesneden in het personeelsbestand. Daar is de financiële situatie dan ook aanmerkelijk gezonder.

Het maakt de bonden niet veel uit. De financiële problemen mogen niet op de werknemers worden afgewenteld, zei de grootste bond, AbvaKabo gisteren. “Gedwongen ontslagen zijn onaanvaardbaar.” Daarmee is de toon voor de komende dagen gezet.