CAO als splijtzwam bij Philips

Van de ruim veertigduizend Philips-werknemers in Nederland die onder een CAO vallen, worden er 13.000 gerekend tot het hoger personeel (de witte boorden) en 28.000 tot het lagere personeel (de blauwe boorden). De zienswijze van de FNV over, onder andere, een collectieve 36-urige werkweek staat lijnrecht tegenover die van de VHPP en de Unie.

FNV: kans op loongolf door CAO Philips nu levensgroot

DEN HAAG, 19 APRIL. “Als bij de vier grote collectieve arbeidscontracten - Philips, Unilever, de metaalindustrie en de textiel - dit jaar geen stappen worden gezet in de richting van de gemiddeld 36-urige werkweek”, zegt Henk Krul “dan is het afgelopen met de loonmatiging. Bloedeloze studies naar de effecten van korter werken zullen we niet accepteren. Wij willen alleen studies met power.”

Voor de CAO's die dit jaar worden afgesloten heeft de FNV een plafond in de looneis gesteld van 3 procent. Als er bij de vier grote contracten geen voortgang wordt gemaakt met de door de FNV bepleite arbeidsduurverkorting, “dan gaat dat plafond er volgend jaar uit”, aldus de vakbondsbestuurder. “Dan doe ik volgend jaar niet meer mee aan een maximale looneis.” Waar dat toe kan leiden, hebben we volgens Krul eerder kunnen zien. “In de jaren tachtig reed toenmalig Philips-onderhandelaar Frans van den Brand het hele land door met de slogan: de vakbeweging haalt het jaar 2000 niet. Ook toen viel er met Philips en de andere grote werkgevers geen zinnige afspraak te maken. Er werd door ons niet gescoord. De bond was nauwelijks meer een machtsfactor. Het ledental van de Industriebond FNV was gedaald van 300.000 tot 204.000. 'Nu is het genoeg', zeiden we toen. 'We kunnen wel blijven matigen tot we erbij neer vallen. Maar dan gaan we dood'. Als we onze machtspositie moeten bewijzen, dan doen we dat door eruit te rammelen wat erin zit. Dat was onze opstelling eind jaren tachtig. Ik heb het allemaal van dichtbij meegemaakt. In de jaren 1989, '90 en '91 stelden we looneisen van 4,5 à 5 procent per jaar. Die hogere lonen kwamen er ook uit.”

De kans op een loongolf is dus levensgroot. Want behalve Philips heeft ook de vertegenwoordiger van de metaalwerkgevers Hans van den Akker zich luidruchtig tegen de 36-urige werkweek verzet en ook Unilever geeft geen duimbreed toe. Krul blijft zich echter optrekken aan het grootste succes tot nu toe: de CAO die vorig jaar april in werking trad bij Akzo Nobel die loopt tot midden volgend jaar. “Daar worden nu experimenten met de 36-urige werkweek gehouden. Uit de evaluaties tot nu toe blijkt dat 5 procent korter werken leidt tot ruim 4 procent herbezetting van arbeidsplaatsen.”. Krul: “Het kan dus wel, al hebben we ook bij een onderneming als Akzo, waar we als bond sterk zijn, de blaren op onze tong moeten kletsen.”

Dit jaar moet zijn bond 244 CAO's afsluiten. Bij 175 CAO's is de stap in de richting van een werkweek van minder dan 38 uur nog niet gemaakt. Op dit moment zijn dertig nieuwe principe-akkoorden afgesloten. In elf van die contracten was al sprake van een gemiddeld 36-urige werkweek, bij vijftien nieuwe CAO's worden nu in een of andere vorm stappen (en tussenstappen) in die richting gezet. Slechts in vier van de dertig contracten komt de 36 uur niet voor. “De feitelijke trend is dus vorig jaar bij Akzo ingezet”, zegt de bestuurder. Bij de eenjarige contracten waar al een 36-urige werkweek is afgesproken, ligt de gemiddelde loonontwikkeling hoger dan bij de contracten waar dat niet het geval is: 2,4 procent tegen 2 procent.

Als het aan Krul ligt, gaat Philips ook dubbel betalen: voor meer loon én voor een 36-urige werkweek.

Krul weet ook waartoe een loongolf in de industrie leidt. “Die golft door naar de laag-produktieve sectoren. Aan het eind staan de ambtenaren op de stoep. Want ook de overheid wil goede mensen.”

Grote stakingen liggen er volgens Krul bij Philips niet in het verschiet. Krul: “Eigenlijk vragen we het onmogelijke van de werkenden. Niet alleen dat ze door korter werken solidair zijn met de werklozen langs de kant, maar ook nog dat ze actie gaan voeren om die solidariteit te bewijzen.” Hoog ingezet en verloren, dus! “Ben je gek”, reageert Krul verbolgen. “Wij hebben Philips niet als speerpunt gebruikt voor het realiseren van de 36-urige werkweek. We kijken wel uit. Jan Timmer heeft de blokkade van zo'n 36-urige werkweek vanuit Indonesië als speerpunt aangemerkt.

Philips is maar een van de 244 CAO's die wij als bond dit jaar moeten afsluiten. Philips is een incident. Maar ik geef toe: als ook bij de andere drie grote contracten geen voortgang in de richting van een 36-urige werkweek wordt gemaakt, kan ik het CAO-seizoen niet goed noemen.''