Mercedes wil in Alabama 'topprodukt' maken

Volgende maand begint Mercedes in de Verenigde Staten, in Alabama, met de proefproduktie van zijn AA Vision. Aan deze luxe terreinwagen is alles ongewoon: de produktie heeft geheel buiten Duitsland plaats. En dat volgens nieuwe methodes die het beste van Toyota, Honda en Chrysler combineren. “De fabriek is geen overplanting uit het moederland. Daarin verschillen wij van de Japanners, maar ook van BMW. Mercedes wil dit gebruiken als een leerschool. Wij willen hier de beste, meest efficiënte autoproduktiefaciliteit ontwikkelen.”

Na de afslag vanaf Interstate 20 gaat weg nummer 11 richting Vance. Langs de weg staan enkele mobile homes (stacaravans), woningen die hun beste tijd hebben gehad, en een autosloperij. Vance (250 inwoners) zelf is een T-splitsing met een benzinestation en een levensmiddelenwinkel. Een paar kilometer voorbij de dorpskern vormt een modderpad de inrit naar het terrein van Mercedes Benz United States International (MBUSI).

De fabriek waar de nieuwe All-Activity Vehicle, Mercedes AA Vision genaamd, in produktie gaat is bijna klaar maar het complex lijkt nog één groot bouwterrein. Het kantoorpersoneel huist in barakken en moet buitenom naar de wc. Een kantine is er niet. De wagens op de parkeerplaats zijn geen van allen moddervrij. Hoewel er nog zo'n duizend bouwvakkers op het terrein bezig zijn, zetten werknemers van het AA-Vision-team de eerste prototypes in elkaar.

Volgende maand begint de eerste proefproduktieronde. Tijdens drie rondes worden in totaal ongeveer honderd AA Visions geproduceerd. “De eerste auto kan nooit het eindprodukt zijn, daarom werken we met proefauto's”, zegt Debra Nelson, pr-vertegenwoordiger bij Mercedes. “We hebben daar zeven maanden voor uitgetrokken. Alle auto's gaan naar Duitsland, waar ze uitgebreid worden getest. Daar kunnen ze ook nog 'nee' zeggen. Als niet iedereen het eens is over de kwaliteit van het eindprodukt kan de auto niet de deur uit.”

MBUSI is inderdeel van Daimler Benz Noord-Amerika, een bedrijf waarvoor vijftienduizend mensen werkzaam zijn. Mercedes Benz maakt al jaren vracht- en bestelauto's in de VS. Daimler-Benz Noord-Amerika heeft voorts een vliegtuigfabriek. Mercedes Benz, dat sinds 1965 zijn eigen distributie doet, verkoopt dit jaar naar schatting 75.000 personenwagens in de VS. De AA Vision gaat eind 1997 in de verkoop in Noord-Amerika en komt in 1998 naar Europa.

Een topprodukt van Mercedes, afkomstig uit Alabama. Dat lijkt een contradictio in terminis maar de Duitse automaker is van plan precies dat te doen. Alabama heeft in de VS de naam een van de achterlijkste staten te zijn. Vorig jaar nog kreeg de staat wereldwijd publiciteit omdat de gouverneur besloot de chain gang voor gevangenen opnieuw in te voeren, tot grote schande van het gehele land. Enkele jaren geleden kwam de film My cousin Vinnie uit die het verhaal vertelt over New-Yorkers die op het platteland van het diepe zuiden in conflict met het gerecht komen. Niet toevallig was dat diepe zuiden Alabama.

Waarom ging Mercedes dan toch naar Alabama? Officieel heet het bij Mercedes dat het bedrijfsklimaat in de staat gunstig is, het is er prettig werken met de overheid, de infrastructuur is goed en de geografische ligging voor een exportprodukt is ideaal. De nabijheid van een universiteit, de universiteit van Alabama in het twintig kilometer verderop gelegen Tuscaloosa, was ook een belangrijke factor.

In de praktijk heeft het echter vooral een rol gespeeld dat Mercedes een tegemoetkoming in de kosten krijgt ter waarde van 250 tot 300 miljoen dollar. De staat kocht het terrein voor de fabriek, ontgon het en legde de infrastructuur naar de fabriek aan, inclusief elektra- en waterleidingen. Er komt een trainingscentrum waarvan de kosten worden gedeeld door Alabama en door Mercedes. Volgens Mercedes boden andere staten soortelijke royale pakketten. “Het was geen kwestie van tegemoetkomingen in de kosten”, aldus topman Andreas Renschler van Mercedes Noord-Amerika. “Dat is iets voor de korte termijn. Wij willen hier de komende twintig jaar auto's bouwen.”Precies twee jaar geleden werd het terrein in Vance geschikt gemaakt en vorig voorjaar werd de eerste steen gelegd. Begin 1997 gaat de AA Vision, die officieel de M-klasse heet, in produktie. Mercedes hoopt ongeveer 65.000 auto's per jaar te produceren, die per stuk 36.000 dollar gaan kosten. De fabriek biedt, als hij eenmaal op volle toeren draait, werk aan 1.500 man. Amerikaans is de voertaal, maar af en toe hoor je opeens een Duitser. Er werken zestig Duitsers bij Mercedes in Vance. “We staan in nauw contact met Sindelfingen en Stuttgart”, zegt Nelson, “maar we staan ook op eigen benen. Hier nemen we de beslissingen over de volgende stap en de marketing en verkoop worden geheel van hieruit geleid.”

Twee jaar geleden ging concurrent BMW de jongens uit Stuttgart voor door naar South-Carolina te gaan. Mercedes zegt echter dat het BMW niet zomaar navolgt. Het wil van zijn Amerikaanse fabriek iets aparts maken. De fabriek in Vance is niet zomaar een goedkope produktiefaciliteit of een manier om Amerikaanse importtarieven te ontlopen.

“Deze fabriek is geen overplanting uit het moederland”, zegt Emmett Meyer, personeelsmanager bij MBUSI. “Daarin verschillen wij van de Japanners, maar ook van BMW. Mercedes wil dit gebruiken als een leerschool. Wij willen hier de beste, meest efficiënte autoproduktiefaciliteit ontwikkelen.”

De AA Vision is de eerste personenwagen die Mercedes buiten Duitsland bouwt. Het gloednieuwe uiterlijk is opvallend, de motor is nieuw ontworpen en de klasse auto, de zogeheten sport/utility vehicle of SUV, is voor Mercedes onbekend terrein.

MBUSI heeft schaamteloos werknemers in dienst genomen die bij Toyota, Honda, GM, Ford en Chrysler hebben gewerkt. In de VS staat Toyota bekend als de meest efficiënte producent met bijna elk jaar de hoogste score in betrouwbaarheid. Chrysler gaat er prat op dat het in zijn werkwijze Japanser is dan de Japanners. Het bouwt auto's in teams die samengesteld zijn uit alle gelederen van de produktie. De afdeling marketing kijkt bij wijze van spreken al over de schouder van de tekenaar heen om hem te laten weten wat de klant aantrekkelijk vindt.

Mercedes doet iets soortgelijks maar toch weer anders. Meyer: “De eerste ontwerpen dateren van 1992, toen zogeheten functiegroepen hun inbreng lieten horen. Ontwerpers, onderdelenleveranciers, mecaniciens en ingenieurs deden allemaal hun zegje. Dat uitgangspunt maakt een enorm verschil voor het resultaat.” Meyer geeft als voorbeeld het ontwerp van het interieur. Mercedes koos voor één onderdelenleverancier die het hele interieur plus dashboard voor zijn rekening neemt. Hij kan dus meteen al zijn wensen kenbaar maken en vertellen dat bijvoorbeeld het dashboard uit één stuk moet en de binnenkant van de deuren beter in twee delen kan dan in een. Stoelen plus onderstel worden ontworpen als één systeem en niet samengesteld. Voor de AA Vision worden in totaal zestig onderdelen-leveranciers uit de landen van het Noordamerikaanse Vrijhandelsverdrag (NAFTA), de VS, Canada en Mexico, gebruikt. Zij zijn al in een vroeg stadium bij de ontwikkeling van de auto betrokken, waarbij het moederbedrijf in Duitsland te allen tijde een vetorecht hield. In Alabama worden geen motoren gebouwd. Die komen kant en klaar uit Sindelfingen.

Het hele proces heeft bijzondere aandacht voor veiligheidsaspecten en voor kwaliteit tijdens het proces. “Doorgaans is het zo dat inspecteurs letten op de kwaliteit maar wij denken dat het dan al te laat is”, zegt Meyer. “Iedereen heeft hier de verantwoordelijkheid om op kwaliteit te letten. Wij gaan zelfs zo ver met toe te staan dat iedereen de lopende band stil mag zetten.”

Dat is overigens niet uniek. Bij Toyota en Honda gebeurt iets soortgelijks. “Veel autobedrijven proberen om geheel nieuwe produktiemehoden te ontwikkelen”, zegt David Cole van de Office for Automotive Transportation aan de Universiteit van Michigan. “Maar er zijn natuurlijk meer manieren die tot een goed produkt leiden.” Volgens Cole gaat het om de uitvoering van het model en dat kan pas worden beoordeeld als de eerste auto van de band rolt. Dan nog zullen de komende jaren aanpassingen te zien geven die de methodes verder verbeteren. Cole: “De Duitse automakers lopen op dat punt natuurlijk achter bij de Japanners en de Amerikanen. De auto-industrie is de laatste jaren in rap tempo verder geprofessionaliseerd waar het gaat om de ontwikkeling van auto's en Mercedes, BMW en Volkswagen moeten daarin mee.”

Met de resultaten die Mercedes in de VS bereikt wil het terug naar Europa om ze daar in te voeren in zijn produktie. Is het Amerikaanse avontuur dus een experiment? Produktiemanager William Taylor verheft zijn stem: “Wij kunnen ons geen experimenten veroorloven, we moeten winst maken. Wie over een half jaar hier terugkomt ziet dat we een echte auto maken en die auto zal ook verdomd goed moeten zijn willen wij hem verkopen.”

Taylor wijst alle vergelijkingen met bestaande projecten van de hand. De Saturn van General Motors was ook een project dat nieuwe technieken moest uittesten die later konden worden geïntroduceerd in de produktie elders in het bedrijf. Taylor: “Saturn en GM zijn twee verschillende bedrijfsculturen. Wij zijn geen Saturn, wij gebruiken geen andere naam. Wij gaan op de schouders van Mercedes staan en bouwen voort op de naambekendheid.” Taylor was de afgelopen twee jaar ongeveer tweederde van zijn tijd in Duitsland. Het programma was altijd zeer intensief maar de verhouding was goed. “We zijn er zeer van doordrongen dat we hier een Mercedes Benz gaan maken”, zegt Taylor.

Wie ook zes maanden in een intensief trainingsprogramma in Duitsland doorbracht is Angela B. Smith (38), een van de negentien teamleden van het eerste uur. Mercedes had in totaal zestigduizend aanmeldingen voor de vooralsnog enkele honderden banen die het te bieden heeft. Smith werkt nu een jaar voor Mercedes en het bevalt haar goed. “Het enige wat ik van auto's wist was hoe ik moest tanken”, zegt ze, “maar hoe je een auto in elkaar zet, dat is heel andere koek.” Smith, die afgestudeerd is in biologie met een bijvak chemie, werkte als inspecteur in een buizenfabriek. Ze las het nieuws over de komst van Mercedes in de krant en meldde zich aan. “Het leek me een uitdaging”, zegt ze. Na een intensieve sollicitatie van veertig uur, die onder meer bestond uit testen, trainingen en gesprekken, werd ze aangenomen.Smith moest twee weken nadat ze begon te werken met de eerste groep Amerikaanse Mercedes-recruten naar Duitsland, waar ze in totaal zeven maanden zat. Ze had twee mensen al eerder ontmoet maar verder kende ze niemand. Het was haar eerste keer in Europa. “De verschillen zijn enorm”, zegt ze. “Iedereen spreekt er Engels maar wij spreken geen woord Duits. Het eten is ook anders. Wij eten gebraden kip maar de Duitsers eten Schweinbraten.” Ze vertelt uitgebreid over de verschillende soepen, de pasta en de kebab, gerechten die in Alabama onbekend zijn. De teamleden verbleven in een hotel, maar hadden eigen kookgelegenheid.

De negentien werden gedrild in de werkwijze van Mercedes. Zij moeten ervoor zorgen dat in de Amerikaanse fabriek de Mercedes-manier de enige manier is. Van haar team is iedereen nog bij Mercedes. Zeven man werken in produktie en de anderen zitten bij de afdeling voorproduktie, waar alle onderdelen worden gekeurd en nagemeten en waar in feite alles wordt klaargelegd om de auto mee te bouwen. “De ervaringen in Duitsland scheppen een onlosmakelijke band”, zegt ze.

De samenwerking tussen Duitsers en Amerikanen is tot nu toe goed verlopen. Door de trainingsfaciliteiten die Mercedes opzet en het welkomstcentrum dat bij de ingang van het Mercedescomplex wordt gebouwd maken de Duitsers een handreiking naar de gemeenschap. Het bedrijf in Vance heeft ook een aangepaste, democratische cultuur: er zijn geen speciale VIP-parkeerplaatsen of een aparte kantine voor het hoger kader.

Iedereen noemt elkaar bij de voornaam. “Dat bevalt de Duitsers wel”, zegt Debra Nelson. “Herbert Schick, een Duitse topman van Mercedes, beviel de nieuwe cultuur zelfs zo goed dat hij terug in Duitsland tegen zijn secretaresse zei: “Je mag mij voortaan Herb noemen en jij en jou zeggen, net als de Amerikanen doen.” De secretaresse was perplex maar gehoorzaamde onmiddellijk: 'Ok, Herr Doktor Herb.'

    • Lucas Ligtenberg