Haastig zaad

Rondom ejaculatie van mensenmannen is heel wat te doen. Er zijn een heleboel mannen die niet ejaculeren, terwijl ze dat wel willen en die worden al snel impotent genoemd.

Er is ook een hele groep mannen die eerder ejaculeert dan ze zouden willen en die krijgen een label 'ejaculatio praecox' ('het haastig zaad', W&O, 21 maart) opgeplakt. Nu blijkt dat mannen van de laatste categorie profijt kunnen hebben van de 'bijwerking' van een als anti-depressivum op de markt gebrachte stof Prozac: als je depressief bent en het goedje slikt dan krijg je een probleem met ejaculatie; als je Prozac slikt dan kun je er langer over doen voordat je ejaculeert maar dan moet je misschien wel wat extra werkingen van het goedje in je lijf op de koop toe nemen. En dan kijk je maar hoe de balans van 'gewenst' en 'ongewenst', van 'beoogde werking' en 'bijwerking' voor je is om vast te stellen of het goedje je bevalt. En wat de dokters daar voor verhaal bij verzinnen - zoals bijvoorbeeld iets met de neurotransmitter serotonine in het NRC-verhaal - dat zoeken ze zelf maar uit. Per slot van rekening: het werkt! En, zoals recent nog eens uitstekend uiteengezet door Van den Hoofdakker, het échte mechanisme (wat achter zo'n uitdrukking ook schuil mag gaan) van psychofarmaca blijft tenminste voorlopig toch buiten schot.

Bij gebrek aan tot de verbeelding sprekende verklaringen wordt in het verhaal op verontrustende wijze de oude notie naar boven gehaald van het zogenaamde Klüver-Bucy syndroom bij diverse soorten apen en andere zoogdieren. Er is inderdaad tientallen jaren geleden gerapporteerd van apen met letsel in de temporaalkwab van de hersenen, die in bepaalde experimentele contexten en vanuit een antropomorf perspectief bezien als 'hyperseksueel' worden aangemerkt. Later onderzoek, in een variëteit van contexten, heeft de betrekkelijkheid van een dergelijk context-afhankelijke duiding onomstotelijk aangetoond. Niettemin is de oorspronkelijke vondst een der gangmakers geweest van een akelige en beschamende episode van geneeskunde van deze eeuw: die van de 'psychochirurgie', waarbij niet geschroomd werd om op grond van een onterecht beperkte interpretatie van experimenten aan dieren en met gebruikmaking van ruwe ingrepen bij mensen, moedwillige schade aan hersenen werd toegebracht om 'ongewenst gedrag' in seksuele en niet-seksuele sferen onder controle te krijgen. De episode werd uitvoerig beschreven en kritisch geanalyseerd in een geruchtmakend boek van de neurobioloog Valenstein (Brain Control, Wiley Sons, New Yor, 1973) en op dramatische wijze verfilmd in 'One flew over the cuckoo's nest' (met Jack Nicholson in de hoofdrol).

Het geeft te denken dat anno 1996 in de context van de psychofarmaca en 'haastig zaad' zonder reserve melding gemaakt kan worden van de bovengenoemde eerste stap van heel ongelukkige medische episode. Dit geldt te meer omdat de theoretische fundatie van psychofarmaca de facto niet veel steviger is dan de theoretische fundatie van psychochirurgie, zoals in het recente boek van de biologische psychiater Van den Hoofdakker is betoogd (De mens als speelgoed, Bohn Stafleu 1995, Utrecht).

    • Faculteit Geneeskunde
    • Pieter van der Schoot
    • Vakgroep Endocrinologie
    • Erasmus Universiteit Rotterdam
    • Voortplanting