De Kerk van Rome

“Ik ben er jarenlang zo van uitgegaan dat religie langzamerhand zou uitsterven”, schrijft Christien Brinkgreve (11 april). Maar nu heeft zij ontdekt dat 'verstandige, leuke, slimme', kortom ons soort mensen vaak roomskatholiek zijn of het zelfs alsnog worden.

Ruim anderhalve eeuw geleden heeft de grote liberale historicus Macaulay hetzelfde probleem aan de orde gesteld. Hij deed dat in een essay met de misleidende titel 'Von Ranke' en hij gaf een heel wat aannemelijker verklaring van het verschijnsel dan Brinkgreve. De Kerk van Rome, zo betoogt Macaulay, heeft zeer veel begrip en een groot aanpassingsvermogen ten aanzien van de menselijke zwakheden. Tegelijk weet zij in tegenstelling tot andere kerken en sekten allerlei emoties, of die nu van rigoristische dan wel van bijgelovige aard zijn, handig in te dammen, met name door het animeren van nieuwe devoties en kloosterorders. Macaulay was een typische negentiende-eeuwse vooruitgangsoptimist, maar in de meesterlijke inleiding tot zijn essay wijst hij erop dat er op het vlak van de grote metafysische problemen geen vooruitgang bestaat.

“Zou je eraan mee kunnen doen zonder in God te geloven?”, vraagt Brinkgreve zich af. Ook dat is mogelijk, zie bijvoorbeeld het 'Je suis catholique, mais je suis athée' van Charles Maurras.

    • A.V.N. van Woerden