Leitjes en voegwerk te koop om Nicolaas te redden

AMSTERDAM, 17 APRIL. “Niet aankomen.” De stem van architect F. Boogers duldt geen tegenspraak wanneer hij de klokkentoren van de Sint-Nicolaaskerk aan de Prins Hendrikkade in Amsterdam laat zien. De klok wordt alleen geluid bij de aanvang van de dienst op zondag. Maar volgende week woensdag luidt hij wel, vanaf één uur 's middags. Bewoners van de Amsterdamse binnenstad worden dan ter kerke genood om het startschot bij te wonen van de campagne 'Red de Nicolaas'. De actie moet 2,6 miljoen gulden opbrengen. Monumentenzorg heeft 8,2 miljoen gulden subsidie toegezegd en ook de Amsterdamse Citykerk en het bisdom Haarlem dragen bij in de restauratiekosten. Sinds eind vorig jaar is de coördinator van de restauratie, drs. G. Beijne, dag en nacht in touw geweest om gelden bijeen te krijgen. “Het is een cultuur-historisch gezichtsbepalend monument voor Amsterdam.”

Boogers is belast met de restauratie nadat hij eerder de Ronde Lutherse kerk en de Mozes en Aäronkerk onder handen heeft genomen. “Dit wordt mijn leukste restauratie omdat ik deze kerk zo prachtig vind. Elke wand, elke hoek vertelt iets.” Tien jaar geleden werd hij aangezocht om onderzoek te doen naar de bouwkundige staat van de Sint-Nicolaas die eind vorige eeuw werd gebouwd door de architect A.C. Bleijs. In 1992 bracht Boogers rapport uit: de ramen moeten dringend worden opgeknapt, hetzelfde geldt voor de wandschilderingen. Op het dak boven de hoofdingang moet nieuw lei worden aangebracht. De buitenste koepel, die ooit werd dichtgemesteld om het glas in lood in de binnenkoepel te beschermen, moet weer opengemaakt. Het dak van de sacristie wordt onder handen genomen alsmede de spitsen van de rechter- en linkertoren. Ook het uit de vorige eeuw stammende orgel wordt in de restauratie betrokken: het mechaniek is vrijwel versleten.

Met een zaklantaarn klimt Boogers naar het dak van de zijbeuk. “Alle torenramen zijn kapot.” De zijmuur toont sporen van erosie, de dakbedekking is dringend aan vernieuwing toe. “Die moet van lei worden. Mensen kunnen vanaf volgende week woensdag voor 7,50 gulden één leitje kopen.” Even later klimt hij naar de kapruimte boven het gewelf van het middenschip. Een opening biedt uitzicht op de binnenkoepel. “Schitterend glas-in-loodwerk. Moet wel worden schoongemaakt.” Weer beneden wijst hij op de wandschilderingen. De lijdensweg van Christus is geschilderd op de ruwe zijde van linoleum en een aantal schilderingen is in de loop der tijd onder het gewicht bezweken waardoor scheuren zijn ontstaan.

De kerk aan de Prins Hendrikkade is de derde Sint-Nicolaaskerk in Amsterdam. Aanvankelijk kerkten de katholieken in de kerk op het Oude Kerksplein, de eerste Sint-Nicolaas, patroon van de schippers. Daaruit werden zij in 1578, tijdens de Alteratie (verandering), verjaagd nadat Amsterdam de kant van de Prins van Oranje had gekozen en de protestanten de touwtjes in handen kregen. De openlijke uitoefening van de katholieke godsdienst werd verboden, de aanhangers van Rome werden naar schuilkerken verbannen. De verbanning nam soms drastische vormen aan, zoals de katholieke leden van de vroedschap en enige geestelijken moesten ervaren: zij werden naar het Damrak gebracht en aldaar op een boot gezet en buiten de stad aan de dijk gezet.

'Ons' lieve Heer op Solder', de tweede Sint-Nicolaas, diende tot 1796, toen de katholieken vrijheid van godsdienstuitoefening kregen, als heimelijk onderkomen. In 1884 werd de eerste paal geslagen voor de derde Sint-Nicolaas. Twee jaar later schreef het liberale Algemeen Handelsblad: “Sinds eenige dagen verheft zich het verguld-koperen kruis op den koepel der Sint-Nicolaaskerk aan de Prins Hendrikkade, en weldra zal het gebouw, van zijn steigers ontdaan, een nieuw sieraad voor onze stad vormen.” De toenmalige deken van Amsterdam wijdde de kerk in februari 1887 plechtig in. De kerk is opgetrokken in diverse stijlen maar Hollandse neo-renaissance en barokke elementen bepalen het gezicht.

Door haar centrale ligging, tegenover het Centraal Station, is de kerk altijd een toeristische trekpleister geweest. Jaarlijks wordt hij door 50.000 toeristen bezocht. De zondagse diensten worden door een paar honderd mensen bijgewoond. Volgens pastor J.C. Suidgeest, die regelmatig voorgaat, zijn het sobere diensten met veel psalmgezang. “Onze diensten hebben een monastieke stijl. Mede om die reden komen hier veel nonnen en broeders. Maar ook jongeren die gevoel hebben voor mystiek, meditatie en stilte.” Elke zondag heeft er ook een viering plaats voor Spaanstaligen in Amsterdam.

Niet alleen leitjes zijn vanaf volgende week te koop. Voor 25 gulden kan iemand een meter voegwerk adopteren. Een vensterstang kost 75 gulden. Op 2 januari volgend jaar wordt met de werkzaamheden begonnen. Nog voor de eeuwwisseling wil Boogers het karwei hebben geklaard. “Dan kan hij weer decennia mee.”