Filmnet vecht voor eigen toegangspoort tot de kabel

AMSTERDAM, 17 APRIL. Moet de kabelabonnee voor elk betaalprogramma een apart kastje aan zijn toestel hangen of is er slechts plaats voor één decoder per kabelnet? Deze vraag wordt morgen voorgelegd aan de afdeling bestuursrechtspraak van de Amsterdamse rechtbank. De Amsterdamse kabelexploitant A2000/KTA komt daar in beroep tegen een beslissing van het Commissariaat voor de Media. Dit maakte eind vorig jaar uit dat het kanaal voor abonneetelevisie Filmnet recht heeft op zijn eigen kastje.

Over de schouders van de strijdende partijen kijkt het woelige wereldje van kabelexploitanten en programma-aanbieders gespannen mee. Er staat heel wat op het spel. Neem het touwtrekken over het komende sportkanaal. Dat zou twee gulden per kabelabonnee per maand moeten kosten, sportminnaar of niet. De kabelexploitanten voelen niets voor zo'n algemene omslag. Laat de mensen zelf maar kiezen of ze geld over hebben voor het nieuwe kanaal. De kabeltechniek biedt daarvoor twee methoden:

Filters die worden aangebracht in de verdeelpunten die in het net zijn aangebracht op pakweg iedere dertig aangesloten huishoudens. Deze methode heeft alleen zin om een minderheid van niet-sportkanaalkijkers uit te schakelen en veronderstelt dus dat de meerderheid het nieuwe kanaal wil hebben.

Decoders die per kabelaansluiting voor het toestel worden geschakeld. Deze maken het mogelijk op individuele basis een pakket samen te stellen. De bestaande generatie van analoge decoders zal worden vervangen door digitale decoders. Die zijn voorlopig nog wel een stuk duurder, maar daar staat tegenover dat ze geschikt zijn voor het doorgeven van meerdere programma's per kabelkanaal met behulp van digitale compressietechnieken - dat geeft een enorme capaciteitsuitbreiding.

Filters zijn volgens de kabelvakmensen slechts een lapmiddel. De decoder heeft de toekomst. En wie de decoder heeft, kan tegelijk beschikken over interessante informatie over het kijkgedrag van de kabelconsumenten. Dit was een belangrijke reden voor Filmnet om bezwaar te maken toen Kabeltelevisie Amsterdam het bedrijf vorig jaar sommeerde haar eigen kastje te vervangen door de decoder die de kabelexploitant ook gebruikt voor de concurrerende aanbieder Teleselect. Pikant detail: Philips is zowel aandeelhouder in KTA als in Teleselect en doet ook nog in decoders.

Filmnet weigerde het kastje (en daarmee klantgegevens) te delen en kreeg gelijk van het Commissariaat voor de Media, waaraan het geschil in eerste instantie werd voorgelegd. Het toelaten van eigen decoders was volgens dit orgaan destijds nu juist een voorwaarde geweest om de samenwerking tussen KTA en Teleselect toe te staan. KTA klaagt nu bij de rechter dat het Commissariaat zijn boekje te buiten is gegaan. Dit orgaan heeft zich gebaseerd op een bepaling van de Mediawet die kabelexploitanten verbiedt zelf “programma's te verzorgen”. Dit woordgebruik slaat volgens de advocaten van KTA op omroepachtige activiteiten en niet op decoders.

Achter dit juridische competentiegeschil gaat een grotere kwestie schuil, het beheer van de selectieve toegangstechnologie die de sleutel is tot nieuwe kabeldiensten. Op zichzelf beaamde het Commissariaat voor de Media dat dient te worden voorkomen dat de consument wordt overladen met verschillende decoders. De bestaande wetgeving staat volgens dit orgaan echter niet toe dat de netwerkexploitant één standaarddecoder oplegt. De selectieve toegangstechnologie behoort zoals dat heet niet tot de infrastructuur, waar de exploitant een speciale verantwoordelijkheid toekomt, maar tot de dienstverlening. En daar geldt het beginsel van gelijke toegang.

Nethold, het moederbedrijf van Filmnet, heeft in Amerika een omvangrijke order geplaatst voor digitale decoders. Directeur P. Kenninck van Nethold-Benelux doet daar wat vaag over, maar men moet volgens hem in ieder geval denken aan honderdduizenden stuks. Ze zijn overigens niet alleen bestemd voor de kabel maar ook voor satelietontvangst. Dit illustreert dat de strijd om de decoder niet op zichzelf staat, zoals de Amsterdamse mediaconsulent G.J. Kemme bij het rechtsgeschil aantekent. Filmnet heeft ook claims lopen bij grote kabelexploitanten als KTA en Casema om meer kanalen toegewezen te krijgen. Met behulp van digitale compressie kan daarop een veelvoud aan programma's worden aangeboden.

In de kabelwereld spreekt men zelfs al van “een net binnen een net”. Want Nethold heet zeer actief te zijn in het verwerven van exclusieve uitzendrechten, de basis van elk alternatief programmapakket. En dan is er de satelliettransmissie waarin Nethold volgens Kenninck inderdaad sterk is geïnteresseerd. Ook al lijkt dat in Nederland op het eerste oog slechts van academisch belang. Kabeldoorgifte heeft immers een gigantisch overwicht op satellietontvangst (respectievelijk 93 en 2 procent van de huishoudens). Toch is men bij de vereniging van kabelexploitanten Vecai niet gerust op de concurrentie die bijvoorbeeld collectieve schotelontvangers op flatgebouwen kunnen gaan opleveren.

Het is dus niet zo verwonderlijk dat de kabelexploitanten nerveus worden van Nethold. Alleen al de omvang van de decoder-order gaat in de richting van het dicteren van een de facto-standaard. Tegenwoordig is daar echter direct de vraag aan gekoppeld of Brussel, de zetel van de Europese Gemeenschap, dat wel goedvindt. De vrijheid van mededinging op de dynamische markten van media en telecommuniatie kan daar de laatste tijd rekenen op warme belangstelling.

Op het punt van de decoders zijn de signalen uit Brussel echter gedempt. Er is in oktober een richtlijn tot stand gekomen, maar die biedt de kabelexploitanten niet rechtstreeks steun in de strijd tegen de verschillende kastjes. Wel heeft de Europese Commissie (in de Scandinavische zaak Nordic en de Duitse zaak MSG) samenwerkingsverbanden verboden waarin decoders een rol speelden. Vecai-jurist J. van den Beukel, die een proefschrift schreef over toegang tot de kabel, proeft daarin “een lichte voorkeur dat de beheerder van het kabelnet ook de decoder zet”.

Een voorwaarde is dan wel dat de beheersrol en het programma-aanbod behoorlijk worden gescheiden. En dat verschil is nu net aan het vervagen, overigens met de zegen van staatssecretaris Nuis (Cultuur), die het oog ferm gevestigd heeft op de elektronische snelweg. Hij hoopt kennelijk dat kabelexploitanten sneller tot de benodigde investeringen overgaan als zij zelf aan het nieuwe dienstenverkeer deelnemen.

Nethold-directeur Kenninck noemt de twist over de verschillende kastjes overigens een “non-discussie”. Eén digitale decoder kan met behulp van verschillende smart cards van aanbieders prima gescheiden worden gebruikt. Nu alleen die decoders nog.