EMS nieuwe stijl moet tweedeling voorkomen

VERONA, 15 APRIL. Met het voornemen een Europees Monetair Stelsel-nieuwe stijl in te voeren, geven de landen van de Europese Unie aan dat ze een tweedeling willen voorkomen als in 1999 de Economische en Monetaire Unie van start gaat.

Ook de landen die buiten de EMU blijven, omdat ze niet voldoen aan de voorwaarden, zullen gekoppeld worden aan de harde eenheidsmunt: de euro. Het EMS II moet monetaire stabiliteit in de hele Unie garanderen - niet alleen in de eurozone.

Daarnaast is het bedoeld om de 'outs' aan te sporen alsnog te voldoen aan de criteria voor de muntunie en niet te bezwijken voor de aanlokkelijkheid van competitieve devaluaties. Zo moet een onoverbrugbare kloof vermeden worden tussen wat inmiddels de 'mums' en 'dada' wordt genoemd: de 'monetary union member states' en de 'derogative and disinclined state'.

Tegelijkertijd bleek tijdens de bijeenkomst van de ministers van financiën, afgelopen zaterdag in het Italiaanse Verona, dat de landen buiten de muntunie de koppeling aan de euro niet cadeau krijgen. De 'outs' zullen zich moeten onderwerpen aan het gezag van een Europese Centrale Bank, die kan voorstellen om hun munten te devalueren - nu nog een bevoegdheid van het land zelf - en die zal meebeslissen in welke mate hun valuta van de euro-koers mogen afwijken.

Ook werd in Verona duidelijk dat de Europese Centrale Bank niet automatisch zal interveniëren als een munt in waarde daalt, maar alleen als de betreffende 'dad' zich houdt aan de convergentiecriteria zoals die zijn bepaald in het Verdrag van Maastricht, en in zoverre de interventie de stabiliteit van de euro niet in gevaar brengt. De Franse minister van financiën, Jean Arthuis, ging nog verder. Hij stelde voor dat landen met excessieve tekorten, gekort kunnen worden op hun bijdrage uit Brussel. “Vergeleken met de strictheid van het EMS-lidmaatschap zal de lidmaatschap van de muntunie misschien zelfs aantrekkelijk lijken”, constateerde de conservatieve Britse krant Daily Telegraph.

Het idee om de Europese Centrale Bank een belangrijke rol te geven kwam van de Duitse Bundesbank. Duitsland, dat gehecht is aan zijn harde Mark, vreest voor de stabiliteit van de euro. Vandaar het voorstel niet ongelimiteerd zwakke munten te steunen. Vanuit diezelfde gedachte kwam de Duitse minister van financiën, Theo Waigel, vorig jaar met zijn stabiliteitspact dat de budgetdiscipline moet garanderen van de landen die meedoen aan de muntunie. Over die budgetdiscipline bleek in Verona overeenstemming. Zelfs de Britse minister van financiën, Kenneth Clarke, onderschreef dit streven.

Behalve Duitsland, prees ook Frankrijk zich gelukkig na afloop van de ministerraad in Verona. “Zes maanden geleden waren wij de enigen die een nieuw wisselkoerssysteem voorstelden”, zei minister Arthuis. “Nu zijn alleen de Britten en de Zweden tegen.” Parijs vreest dat een EMU zonder wisselkoerssysteem met de 'outs', leidt tot competitieve devaluaties. De Britse minister Clarke noemde die vrees ongegrond. Hij stelde zaterdag dat ten onrechte wordt aangenomen dat devaluaties gunstig zijn. “Ieder korte termijn-voordeel wordt door de nadelen van inflatie ingehaald”, aldus Clarke, die er nog eens op wees dat Groot-Brittannië volledige monetaire autonomie wil handhaven als het ervoor kiest buiten de Europese muntunie te blijven.

Tijdens de bijeenkomst zaterdag in Verona bleek dat de EU-lidstaten steeds meer de houding aannemen dat als besluiten niet kunnen worden genomen met Groot-Brittannië, dan maar zonder. Minister Clarke verzette zich heftig tegen een nieuw wisselkoerssysteem, maar zijn collega's zetten de discussie gewoon voort.

Dezelfde isolatie van Groot-Brittannië bleek twee weken geleden tijdens een debat over de gekke-koeienziekte. Alleen Londen verzette zich tegen de maatregelen die de ministers van landbouw afspraken. Verwacht kan worden dat tijdens de zogeheten intergouvernementele conferentie (IGC) over de toekomst van de Europese Unie, eenzelfde houding zal worden aangenomen. Duitsland en Frankrijk hebben hier al op gepreludeerd met hun voorstel voor “constructieve onthouding”: als een lidstaat niet mee wil doen is dat okay, maar dan zonder de anderen tegen te houden.

Pikant is dat het debat over de toekomstige 'ins' en 'outs' door de Britse premier John Major zelf is aangezwengeld, tijdens een Europese top in september vorig jaar op Mallorca. Maar de uitkomst ervan kan de Britten niet bekoren. Het lijk vreemd dat nu pas wordt gesproken over de niet onbelangrijke relatie tussen 'mums' en 'dads'. Maar toen in 1992 tot de muntunie werd besloten, werd er nog van uit gegaan dat het merendeel van de EU-lidstaten zou meedoen.

Inmiddels zijn de prognoses voor het aantal deelnemers bescheidener en wordt zelfs openlijk gediscussieerd over uit- of afstel van de muntunie. Een kwestie die in Verona overigens niet aan de orde is gekomen.

    • Birgit Donker