Kerkelijk eerherstel

Naar aanleiding van de 'rehabilitatie van Aad de Haas door mgr. Wiertz' (NRC HANDELSBLAD, 9 april) moge het volgende worden opgemerkt. Wat de 'affaire Wahlwiller' is gaan heten is ook tot een 'mythe Wahlwiller' geworden, waarin nogal eens aan de waarheid tekort wordt gedaan. Rehabilitatie van De Haas vond plaats in 1980, toen zijn kruiswegstaties werden teruggeplaatst in het kerkje van Wahlwiller. Het initiatief daartoe werd genomen door rector Linssen in 1966, goedgekeurd door de toenmalige bisschop mgr. Moors. Het werd gerealiseerd nadat overeenstemming was bereikt over de eigendomsrechten en de voorwaarde van restauratie van het vervallen kerkje vervuld was. Het hele moeizame proces werd door Jos Stassen (Rolduc) in goede banen geleid. Mgr. Gijsen heeft met de hele zaak niets te maken gehad. In 1981 waren de staties al terug in de kerk.

Het is de verdienste van mgr. Wiertz, dat hij naast het 'nihil obstat' van zijn directe voorgangers, erkende dat de toenmalige bisschop mgr. Lemmens een onjuiste beslissing genomen heeft en zich tegenover de familie De Haas verontschuldigde voor het leed dat zij door deze beslissing ondervonden.

Tenslotte nog dit: de katholieke kerk heeft de kruiswegstaties nooit 'ontaarde kunst' genoemd. Zij waren in Rome onbekend. Mgr. Lemmens heeft in 1949 geheel op eigen gezag (maar 'ten respecte van Rome') de staties laten verwijderen, uit een angstreactie volgend op het verbod van het H. Office van de lijdensmeditaties van pater Mathot, met illustraties van dezelfde De Haas. Geen ruggesteun van Rome, slechts ondeskundigheid en angst, aangewakkerd door een even dubieuze (Albert Kuyle) als vijandige pers.

Het werk van De Haas is nooit door de Duitsers entartet verklaard. Het was Duitsland-vijandig en werd daarom in beslag genomen. Enkele meelopers met de bezetter wilden er een Nederlandse versie van de expositie 'Entartete Kunst' in München mee inrichten, waar tijdig een stokje voor werd gestoken.