Gecultiveerd blijven kankeren op moeder

Voorstelling: De vrouw van Schopenhauer, door Het Oranjehotel en Theater Bellevue. Tekst en eindregie: Jeroen van den Berg; regie: Ivar van Urk; spel: Ivar van Urk en Herman van Keulen. Gezien: 11/4 Theater Bellevue, Amsterdam. T/m 21/4

'Er is geen vrouw die deugt', zei Arthur Schopenhauer eens. Over de relatie van Schopenhauer met zijn moeder Johanna, de belangrijkste en meest gehate vrouw in zijn leven gaat deze amusante lunchvoorstelling.

De historische Johanna Schopenhauer-Trosiener (1766-1838) ontving te Weimar in haar salon intellectuelen als Hegel, Grimm en Goethe. De laatste ontpopte zich als een guru die haar een haast oriëntaalse gelatenheid bijbracht. Ook in de voorstelling dweept Johanna met Goethe. Met haar zoon Arthur daarentegen is ze helemaal niet blij, want ze vreest dat zijn komst naar Weimar haar zorgvuldig gecultiveerde goede humeur zal bederven.

Hij mag komen, mits hij haar 'dat ellendige geredeneer', 'die bizarre oordelen' en 'die klaagzangen over de domme wereld' bespaart. Maar Arthur kán alleen maar kankeren. Van Goethes 'schijnheiligheid' gaat hij over z'n nek en de salon van zijn moeder werkt hem op de zenuwen.

Als een strontvervelende puber zit Arthur Schopenhauer achter zijn schrijftafel. De echte Schopenhauer vatte zijn levensdrift, en die van de gehele mensheid, samen onder de noemer Wille: niet het logische verstand houdt ons volgens hem op de been maar een blind en klierig streven. Geen wonder dat de jongeman op de bühne nauwelijks een rem op zijn frustraties zet. Zonder frustraties, lijkt acteur Ivar van Urk te willen zeggen, zou Schopenhauers filosofie nooit tot stand zijn gekomen, en anderzijds verschafte die filosofie hem het alibi zich tot in lengte van dagen gefrustreerd te gedragen.

Tekstschrijver Jeroen van den Berg leunde stevig op de prachtige biografie Schopenhauer und Die wilden Jahre der Philosophie van Rüdiger Safranski. Het is de wildheid van de jonge Schopenhauer die Van den Berg, zelf ook nog jong en wild, 't meeste aanspreekt. Misschien dat hij daarom het personage Arthur enorm veel laat zeggen terwijl hij dominante Johanna gereduceerd heeft tot een bijfiguur.

Ze wordt gespeeld door een man: Herman van Keulen maakt van de verweduwde romanschrijfster een egoïstisch kreng. Zwaarmoedigheid krijgt geen kans door de vrolijke regie. De taal die de hoofdpersoon bezigt is modieus, ontleend aan computergames en popmuziek. Dat verhoogt de toegankelijkheid van de voorstelling, maar Van den Berg en Van Urk wenden zich wel heel nadrukkelijk tot een jong publiek.

    • Anneriek de Jong