Een hamburger zònder ketchup; Helder getekende misère in strips van Chris Ware

Jimmy Corrigan, The smartest kid on earth. 6 deeltjes, prijs ƒ 8,90 of ƒ 10,15. Importeur Het Raadsel, Amsterdam. Een tentoonstelling met originele striptekeningen, illustraties en schilderijen van Chris Ware is t/m 15 maart te zien in Galerie Lambiek, Kerkstraat 78, Amsterdam.

Jimmy Corrigan, de stripheld van de Amerikaanse tekenaar Chris Ware, is een vereenzaamde sukkel die nog altijd onder de duim gehouden wordt door zijn bejaarde vader. Jimmy, 'the smartest kid on earth', droomt over liefde, respect en rijkdom. Ondertussen maakt hij een wandelingetje, lummelt wat rond in huis of onderneemt een poging om zijn overleden moeder op te bellen. Ware heeft de ultieme anti-held gecreëerd: een man zonder enig gevoel van eigenwaarde die door iedereen in de maling genomen wordt. En àls Jimmy al eens voor zichzelf probeert op te komen, is de vernedering alleen maar groter. Als hij in een fast-food restaurant zit te eten brengt hij op aandringen van zijn vader een hamburger terug naar de balie met de verontschuldigende mededeling dat hij 'zonder ketchup' besteld had. De serveerster veegt de ketchup met een servetje weg en brengt hem dezelfde hamburger nogmaals in rekening. De misère en eenzaamheid worden versterkt door Ware's heldere tekenstijl. De strakke, harde lijnvoering geeft het oog geen ontsnappingsmogelijkheid en zo wordt de schrijnende leegte in Jimmy's bestaan bijna tastbaar gemaakt. Het is een opluchting als het verhaal zo nu en dan een absurde wending neemt. Jimmy's ontmoetingen met God - een gemaskerde man die sterke gelijkenis vertoont met striphelden van het type Superman - zorgen zo nu en dan voor wat 'comic relief'. Ook de wonderlijke avonturen die de jeugdige Jimmy in zijn zelfgebouwde raket beleeft zijn wat lichter van toon. Een pointe ontbreekt in de meeste verhaaltjes. Soms is niet eens duidelijk of een nieuwe episode is begonnen of dat het verhaal nog gewoon doorloopt.

Meer dan de stripverhalen getuigen de nep-advertenties in de stripboekjes van Ware's absurdistische humor. Het zijn geïllustreerde advertenties van een bedrijf dat zichzelf 'Acme Novelty Library' noemt. Ze tonen een rijke verscheidenheid aan produkten en benadrukken hoeveel levensvreugde de gebruiker eraan zal ontlenen. Vormgeving en toonzetting doen sterk denken aan de advertenties die vroeger wel in tijdschriften als De Kampioen te vinden waren. Met aanmoedigingen als 'Wees geliefd' of 'Maak vrienden' werd de lezer daarin aangezet gitaar te leren spelen of z'n postuur te verbeteren. Chris Ware drijft het parodiëren van zulke advertenties heel ver door. Hij appelleert rechtstreeks aan de minderwaardigheidsgevoelens van de lezer. Wie gepest wordt door kleine kinderen wordt onomwonden aangeraden een pistool aan te schaffen. Uiterst cynisch is ook de aansporing ('Verdien duizenden guldens in uw vrije tijd!') om drugs te gaan verkopen: iedereen kent toch wel een stuk of tien mensen in zijn of haar omgeving waarmee een klantenkring valt op te zetten? Bouwplaten, reportages over Acme produkten, gefingeerde brieven en puzzels geven de boekjes van Ware een nogal chaotisch aanzien. Toch begint de lezer gaandeweg steeds meer samenhang tussen al die losse componenten en de verhalen te ontdekken.