Brandbeveiliging luchthavens lastig

ROTTERDAM, 12 APRIL. Aan de catastrofale brand in de aankomst- en vertrekhal van het vliegveld van Düsseldorf moeten belangrijke ontwerp- of beheersfouten ten grondslag liggen, menen deskundigen van het Centrum voor brandveiligheid van TNO-Bouw in Rijswijk. Luchthavenhallen zijn in meer dan één opzicht extra gevaarlijk bij brand, maar dat inzicht bestaat al lang en in moderne gebouwen wordt er rekening mee gehouden.

Samen met musea, jaarbeurzen, winkelcentra en spoorwegstations vallen aankomst- en vetrekhallen van viegvelden onder de zogeheten'bijeenkomstgebouwen' waarin noodgedwongen wordt afgeweken van een basisconcept in de brandbeveiliging: dat van de compartimentering. Moderne utiliteitsgebouwen worden onderverdeeld in brandcompartimenten die - in Nederland - nooit groter zijn dan duizend vierkante meter. Het beleid is erop gericht een brand zo lang mogelijk binnen een compartiment te isoleren, maar binnen een compartiment wordt het vuur niet al te veel in de weg gelegd. Onderdeel van de brandscheiding zijn brandwerende muren, automatisch dichtvallende branddeuren en automatische brandkleppen in ventilatieschachten die van het ene naar het andere compartiment lopen.

In bijeenkomstgebouwen is vaak geen stringente compartimentering aan te brengen en is, behalve uitbreiding van het vuur zelf, ook verspreiding van rook een potentieel probleem. Daarbij wordt aan de invloed van de rook op de zichtlengte een groter belang toegekend dan aan de mogelijke giftigheid. “Weinig rook is zo giftig dat je het er niet een minuut of wat in kunt uithouden. Maar als de zichtlengte terugloopt tot minder dan vijf meter raak je de weg kwijt en kom je niet meer weg. Dan kan de blootstelling aan de rook makkelijk fataal worden”, aldus TNO.

Uit veel kunststoffen (plastics) komen bij brand gevaarlijke gassen vrij, zoals cloriden (zoutzuur) bij PVC en cyaniden (blauwzuur) bij polyurethaan. Maar in proeven waarbij in een kleine, afgesloten ruimte een stapel matrassen in brand werd gestoken heeft TNO vastgesteld dat het gas dat bij een doorsnee plasticbrand het eerst giftige concentraties bereikt meestal koolmonoxyde is. In allerlei voorschriften worden aan het brandgedrag van plastics, dat met brandvertragers te beïnvloeden is, eisen gesteld. Waar mogelijk worden materialen voorgeschreven die onbrandbaar zijn, zoals minerale vezelplaten in verlaagde plafonds. Vroeger werd daarvoor wel het brandgevaarlijke piepschuim Tempex gebruikt.

Pagina 5: Liften en schachten tegenwoordig beveiligd

VERVOLG VAN PAGINA 1

De verlaagde ('dubbele') plafonds, die tegenwoordig vrijwel standaard zijn in nieuwbouw omdat leidingen er zo makkelijk in zijn weg te werken, zijn samen met liftkokers en ventilatieschachten gebieden waarlangs vuur zich snel kan uitbreiden. Ook voor de aanleg en het beheer van liftkokers en ventilatieschachten zijn daarom inmiddels tal van voorschriften ontstaan. In ventilatieschachten worden kleppen opgenomen die zich onder invloed van hitte of rook automatisch sluiten.

Overigens wordt aan veel ventilatiesystemen in moderne gebouwen een functie toegewezen bij de afvoer van rook zodra er in een compartiment brand uitbreekt. Een geautomatiseerd systeem regelt dan dat rook uit zo'n compartiment wordt afgevoerd en dat schone lucht van elders wordt bijgeblazen. Maar door een onjuist beheer van het ventilatiesysteem kan juist een averechts effect ontstaan.

Bijeenkomstgebouwen hebben vaak een speciaal warmte- en rookafvoersysteem met een capaciteit die veel groter is dan die van het gewone ventilatiesysteem. Ververst dat laatste een gegeven ruimte, zoals een winkelcentrum, 2 tot 10 maal per uur, het noodsysteem bereikt makkelijk een tienmaal grotere verversingssnelheid. Het systeem is onderdeel van de zogeheten 'vluchtwegbeveiliging', een ander basisconcept in de brandbeveiliging.

Niet bekend

Alleen de brand in het Londense metrostation King's Cross (1987) die meer dan dertig levens kostte is uitvoerig in de wetenschappelijke literatuur geanalyseerd. De brand was het gevolg van onderhoud aan een roltrap, verspreidde zich door verflagen die in de loop van de tijd steeds dikker waren geworden maar bereikte dramatische afmetingen door een typische luchtwerveling die tot dan onbekend was.

    • Karel Knip