Vernieuwde rituelen rond geboorte en dood; Aandachtig welkom in de wereld

In een geseculariseerde wereld houden mensen behoefte aan rites en ceremonieën om er belangrijke mijlpalen in het leven mee te markeren. En als de oude niet meer voldoen, worden nieuwe manieren gevonden om te gedenken.

'Serné Ritueelbegeleiding, hulp bij het maken van een persoonlijke viering,' Capellebosdreef 13 Vught. Inl 073-6567668.

Alexander, bijna drie jaar oud, rent rond en kraait triomfantelijk tegen wie het maar horen wil: “Hoi, hier ben ik!” Maar helaas: het feest draait dit keer niet om hem. Van heinde en ver zijn vijfendertig familieleden en vrienden gekomen voor de 'naamgevingsceremonie', een alternatief doopfeest, van Alexanders broertje Lucas, die tevreden slaapt op de rug van zijn moeder Hedda Archbold. De ceremonie wordt gehouden in Llanthony Priory, een imposante ruïne van een abdij uit de twaalfde eeuw in Wales. Lucas is negen maanden oud. “Dat is geen toeval”, zegt Hedda (32). “In veel Oosterse culturen wordt voor kinderen op die leeftijd een rite uitgevoerd. Want dan komt een kind, letterlijk, op eigen benen te staan.”

Hedda Archbold en haar partner Nick Jones (40) zijn niet religieus, maar hadden wel de behoefte om voor hun kinderen een welkom in de wereld te organiseren. Nick Jones, zelf katholiek grootgebracht, zag reden voor zo'n feest omdat ze ongetrouwd zijn: “Want we horen natuurlijk wel bij elkaar, en bij onze kinderen. Lucas wordt hiermee opgenomen in onze kring van mensen, in onze families. We zien elkaar allemaal maar zelden, alleen al omdat Hedda's familie Nederlands is en de mijne Engels. Vroeger waren ooms, tantes en grootouders vanzelfsprekend bij een kind in de buurt. Nu moet je ze er zelf bijhalen, erbij betrekken.”

“De ceremonie voor Alexander was destijds in de Dom in Utrecht, waar ik vandaan kom. Nicks familie komt oorspronkelijk uit Wales, daarom is het dit keer hier”, vult Hedda aan. Voor haar is het doopfeest vooral een vertaling van de emoties die de komst van haar kinderen bij haar opwekte. “Dat kun je bijna niet overbrengen op anderen. Dat is zoiets overweldigends. Ik wou dat delen met de mensen die me na aan het hart staan. Op deze manier kan dat, in een zelf vormgegeven ritueel via de symbolen.”

De ceremonie wordt geleid door Peter Paul van Lelyveld, een Nederlands Hervormd predikant, sinds jaren een familievriend die naar eigen zeggen “open staat voor nieuwe dingen” zoals astrologie en sjamanisme. In een voorgesprek vertelden Nick en Hedda hem wat ze graag uitgedrukt zagen in het ritueel, terwijl Van Lelyveld hun er bijvoorbeeld op wees dat de vier elementen, aarde, water, lucht en vuur, een plaats moesten krijgen. “Omdat dat van oudsher voorkomt in alle rituelen, van alle godsdiensten. Zij hebben daarover nagedacht, samen hebben we een vorm gevonden.”

De ceremonie duurt twee uur. Alle aanwezigen krijgen een takje en een papieren servet uitgereikt. In een slordige stoet slingert het gezelschap, met half afwachtende, half plechtige blik, over een modderige Welshe wei richting beek. Met de tak peutert iedereen twee stenen los uit het water. De ene steen is een symbolisch geschenk voor de baby, de ander mag, gerold in het servet, mee naar huis als aandenken. Maar eerst wordt er een boom voor Lucas geplant, een lijsterbes. De peetouders, vijf in getal, vertellen naast het boompje wat zij hopen te kunnen betekenen voor het kind. Daarna mogen de aanwezige kinderen de boom begieten. “Want zij zijn de toekomst, zij zullen het langste leven”, legt Van Lelyveld uit.

Na een rondedans waarbij denkbeeldige zegeningen uit de lucht worden geplukt en over de baby uitgestrooid, gaan de 'stammoeders', Hedda zelf, de oma's en zelfs een overgrootmoeder, op een afgezaagde boom zitten met een rieten mandje op schoot. “Leg de steen voor Lucas in een van de mandjes en zeg daarbij een woord. Iets wat belangrijk voor u is, wat u waardeert in u zelf, of wat u wilt overdragen op het kind”, zegt Van Lelyveld. “Wisdom”, fluistert iemand. “Hope”, “Friendship” en “Freedom”: de moeders knikken de gever toe en bedanken op zachte toon.

Binnen, met taart en champagne in de hand, schrijft iedereen een wat uitgebreidere wens op voor het kind. De ouders lezen ze voor en alle aanwezigen steken een kaars aan met een letter erop. 'Lucas Patrick Django Archbold Jones' staat algauw voluit te branden. Tenslotte is er een gezamenlijke maaltijd, worden er liederen gezongen en geschenken voor de baby uitgereikt, zoals een klein zilveren bestek.

De familie Archbold Jones is niet de enige die een doop organiseert buiten de kerk. In Engeland wint het snel aan populariteit. Steeds meer ouders organiseren een persoonlijk ritueel voor hun baby, een mengelmoes van Christelijke en heidense, vaak Keltische, elementen. In Nederland is het vooralsnog vooral de uitvaart die, op de golven van de New Age-beweging, op 'persoonlijke wijze' wordt vormgegeven. Maar Marijke Serné (49) die in Vught in augustus van dit jaar een praktijk voor 'ritueelbegeleiding' opende wordt steeds vaker benaderd voor andere plechtigheden en feesten. Vijftigste verjaardagen, zilveren bruiloften, echtscheidingen en dooprituelen. Haar klandizie komt vooral uit de Randstad. Per gesprek rekent Serné ƒ 75, voor de voorbereiding en uitvoering van een ceremonie vraagt ze ƒ 250.

Serné, zelf “streng katholiek” opgevoed en nu, zoals ze het noemt, “randbuitenkerkelijk”, verklaart de groeiende belangstelling uit een “vacuüm dat is ontstaan bij mensen die niet of niet meer naar de kerk gaan.” Zij geven vaak gewoon een feest bij belangrijke momenten in het leven en ontdekken dan dat “je niet zomaar aan de dingen voorbij kunt gaan. Er is een periode geweest dat alles wat plechtig was of een ritueel, afgedaan werd als onzin die we achter ons gelaten hadden. Nu mag het weer en komt het besef op dat het nodig is. Laatst sprak ik een mevrouw die heel bewust ervoor gekozen had haar kind niet te laten dopen in de kerk, maar een geboorteborrel had georganiseerd. Daarna zat ze met een vreselijke kater. Dus vroeg ik: hebben jullie het kindje binnengebracht, er stilte en aandacht voor gevraagd, muziek gedraaid, het welkom geheten? Dat was precies wat er gedaan had moeten worden. Toen begreep die mevrouw opeens ook het symbool van het aansteken van een doopkaars: er is een nieuw licht in ons midden.”

Vanuit de kennis die ze opdeed tijdens haar studie theologie en haar ervaring als 'kunstzinnig therapeute' praat Serné met de ritueelbehoeftigen. “Ik stuur niet, ik ga niet zeggen wat ze moeten doen. Het is niet mijn feestje. Het gaat erom mensen bewust te maken van wat ze nou eigenlijk willen zeggen, willen uitdrukken. Iedereen heeft een innerlijke, een eigen wijsheid. Daaruit wil ik putten.” Het ritueel moet persoonlijk blijven, dus als mensen veel van hun tuin houden zal Serné bijvoorbeeld adviseren voor de doop de feestvierders een zakje bloemzaad uit te reiken om uit te strooien. Ze gaat steevast uit van “gewone, dagelijkse, praktische dingen. Daar kun je een heleboel mee doen. Astrologie of dingen die mensen onbegrijpelijk of een beetje eng vinden, hoef je er helemaal niet bij te halen.”

In New Age-literatuur vindt ze bruikbare informatie, maar het idee dat een boek als De Celestijnse belofte de enige juiste weg zou wijzen vindt ze opgeblazen. Horoscopen, tarotkaarten en wat dies meer zij zijn in haar visie niets meer dan eventuele hulpmiddelen om iets over jezelf te weten te komen. Maar rituelen zijn nodig, voor iedereen. “Mensen kunnen er niet buiten. Elke dag ontstaan er weer, vanzelf, vaak zonder dat mensen het zich bewust zijn, nieuwe rituelen. Ze zijn er om gevoelens te kanaliseren, en om even stil te staan bij het gewone van het bijzondere. Zo is de achtergrond van de doop dat je wordt opgenomen in de gemeenschap, waar mensen zich met elkaar verbinden en beloven een beetje voor elkaar te zorgen. De ouders worden er door de doop op gewezen dat ze niet helemaal alleen staan in de opvoeding. En mensen zijn natuurlijk vooral beretrots als ze een kindje hebben gekregen. Je wilt het aan iedereen laten zien, je wilt er toch iets mee doen.”