Liefde tussen gemeenten in 'duo-stad' komt van één kant

Roosendaal en Bergen op Zoom werken samen als duo-stad. Het heeft voordelen, maar brengt ook spanningen mee. We moeten genoegen nemen met de kruimels, zegt men in Bergen.

De zon schijnt die ochtend, maar het is nog fris. Toch heeft de horeca haar terrasjes geopend in het centrum van Roosendaal. Op de Oude Markt drinken de klanten hun koffie of eerste donkere pils. Vlakbij café Moeder Overste kijkt een oudere inwoner hoofdschuddend naar de auto's, die op het plein de ruimte krijgen.

“De gemeente legt die rijdende milieu-vervuilers geen strobreed in de weg”, moppert hij, “ze bouwt zelfs de ene parkeergarage na de andere. Er zijn hier intussen twee overdekte winkelcentra en op de industrieterreinen verschijnen steeds meer bedrijven. B en W willen deze stad alsmaar uitbreiden. Het beton rukt gigantisch op, mijn hemel, ze weten van geen ophouden.”

Het 55.000 inwoners tellende Roosendaal en Nispen, zoals de gemeente officieel heet, groeit niet alleen op eigen kracht. Ze krijgt in het bijzonder de steun van 'buur' Bergen op Zoom, waarmee ze een zogenoemde duo-stad vormt. De samenwerking tussen de van oudsher rivaliserende Westbrabantse steden dateert van 1993, toen de gezamenlijke colleges van B en W het rapport 'Er dreigt een kans' schreven. Beide gemeenten willen een nauwe band om 'slagvaardiger' te zijn, om geld te besparen en om zich als blok te kunnen meten met de Brabantse 'grote vier', Eindhoven, Tilburg, Breda en Den Bosch. Maar Roosendaal en Bergen willen geen fusie in de vorm van een dubbelstad, zoals Enschede en Hengelo dat ooit probeerden.

Roosendaal en Bergen op Zoom vulden elkaar perfect aan, zo oordeelden de bestuurders. De 'spoorstad' Roosendaal had volop grond en kon zich concentreren op het aantrekken van industrieen, terwijl de aan cultuur-historie rijke Markiezenstad Bergen op Zoom zich op recreatie en toerisme zou richten.

Het idee van de duo-stad is in Bergen lang niet altijd goed gevallen. Hoewel B en W volhouden dat de verhouding niet is verstoord, is de samenwerking binnen de duostad tijdelijk 'bevroren', ook met het oog op de naderende herindeling. Menig raadslid in Bergen ziet weinig in de band met Roosendaal. “Alleen zolang Bergen op Zoom genoegen neemt met de kruimels, blijft de duo-stad overeind”, zei lijsttrekker A. Smits (VVD) uit Bergen op Zoom in 1994.

Recentelijk heeft hij zich weer opgewonden, toen in het Brabants Nieuwsblad uitlekte dat Roosendaal bij de visvijver en de volkstuintjes langs de A17 een imposant recreatiepark wil laten aanleggen. Daar zouden een sauna, een overdekte golfbaan, een indoor cartbaan, een squashcentrum, een binnen- en buitenzwembad, een restaurant en zelfs een honderd meter hoge skitoren met echte sneeuw verrijzen. Smits: “In Bergen op Zoom, waar men van niets wist, trok iedereen de wenkbrauwen op. De recreatie binnen de duo-stad zou toch in onze gemeente worden geconcentreerd?”

De voorlichter van Roosendaal spreekt van “een misverstand”. “Het park is er voor de eigen inwoners, niet voor de regio”, zegt ze. “Er is ten onrechte grote heibel over die enorme skitoren geweest, want die is losgekoppeld van het hele project. Voorlopig staat die op een zijspoor, er moet eerst een rapportage over het milieu-effect komen. Het is nog een luchtkasteel, dat weten B en W van Bergen op Zoom intussen ook. Trouwens, het doorsturen van de skibaan-exploitant naar Bergen was zinloos. Hij wil alleen in Roosendaal beginnen.”

De Bergse VVD'er Smits, wiens partij drie raadszetels heeft, blijft ongerust. Hij spreekt van “oneigenlijke concurrentie” van Roosendaal en heeft begrip voor de plaatselijke partij Gemeentebelangen/Stadspartij die vaststelde dat de buurgemeente “afspraken over economische speerpunten tussen beide steden aan de laars lapt”. Smits vertelt van het 'strategisch Masterplan westelijk Noord-Brabant'. Daarin staat dat in Bergen op Zoom 'all-weather attractiepunten voor dagrecreatie geconcentreerd zouden kunnen worden', zo leest hij voor. “Zouden, staat er, het is niet meer dan een wens. Men kan zich er nooit op beroepen. Ik vermoed dat B en W en de ambtenaren afspraken hebben gemaakt, maar die staan dus niet op schrift. Mevrouw Van den Berg, onze burgemeester, beaamde dat. Ik denk dat er over die gevoelige zaak in de duo-stad nog stevig met elkaar moet worden gediscussieerd.”

“Ik heb het Roosendaalse college van B en W een 'onbetrouwbaar zootje' genoemd”, bekent lijstaanvoerder A. Linssen van de oppositiepartij Lijst-Linssen, die bij de laatste verkiezingen in Bergen op Zoom van één naar zes zetels groeide. “Roosendaal heeft ons verraden met dat grootschalige recreatiepark. Bergen op Zoom moet breken met Roosendaal, want de liefde komt slechts van één kant. Wat is er bereikt met die duo-stad? Behalve de samenwerking van de brandweer nul komma nul. De duo-stad levert geen extra geld op van Den Haag of van de provincie. Bergen op Zoom, met zijn grote concerns als General Electric, Bruynzeel en Philip Morris, moet naar het noorden en het zuiden kijken, naar de havens van Rotterdam en Antwerpen.”

Linssen hekelt het college van Bergen op Zoom, dat in zijn ogen “veel minder slagvaardig is dan dat van Roosendaal”. “We zijn al jaren zonder succes met een ijsbaan bezig. Verder zijn er grote criminaliteitsproblemen in de stad. Bovendien laten ze het centrum verpauperen.” Collega Smits (VVD): “Linssen? Praat me er niet van! Zijn partij haalde zes zetels, hij zou in de winning-mood moeten zijn. Maar hij voelde er niks voor om mee te doen aan de coalitie. Intussen pakte hij alle dingen op - van links naar rechts - die controversieel zijn. Hij was tegen de verplaatsing van het zwembad naar de Binnenschelde, tegen de sanering van de Oranjebuurt, tegen woonverbetering van natte flats en huizen in Oost.”

Smits meent dat Bergen op Zoom met zijn 48.000 zielen “ernstig wordt geschaad door al die protesten”. Feit is dat de stad het hoge tempo van Roosendaal niet kan bijhouden: Bergen had de mond vol van recreatieve ontwikkelingen als een indrukwekkende sportaccomodatie of een 'recreatieparadijs', waarvan alleen een zwembad aan de lege boulevard overbleef. “Je kunt hier geen vinger uitsteken of je komt een actiegroep tegen”, jammert Smits. “Dat geeft allerlei onnodige vertraging, inspraakronden en discussies. Neem ook de parkeergarage - komt-ie er niet, wèl en waar dan? Op een bepaald moment dreigde Linssen àlles weg te stemmen wat het college voorstelde.”

Wie vanuit het nieuwe stadskantoor bij het station van Bergen op Zoom naar het centrum wandelt, waant zich eerst niet in een gemeente met historie. Er duikt een lelijk, hoog, leegstaand gebouw op, waarin vroeger een deel van de ambtenaren huisde. Het is de Lucerna-flat, een erfenis van 'vader-Nijpels', die in de jaren zestig wethouder was. Elders staan meer lege en ook dichtgetimmerde panden. Pas verderop wordt het patroon van de oude stad middeleeuws. Daar ogen de smalle straten en oude panden Bourgondisch en sfeervol, maar de winkelstraten zijn zichtbaar aan een opknapbeurt toe.

Bergen op Zoom wil zijn hart verfraaien. “We zijn bezig met een beleidsplan binnenstad, maar dat is een kostbare zaak”, zegt Smits, “zeker door al die monumenten. In Roosendaal ging die renovatie allemaal makkelijker. Er staan geen gebouwen uit het verre verleden. Men maakte ruimte door een klooster af te breken. Probleemloos, want er is geen serieuze oppositie in de raad.”

Een duo-stad, het idee leek zo prachtig. Maar al in 1993 was er een knallende ruzie onder het motto 'Roosendaal wil alles'. De oude rivalen liggen elkaar niet, de één gaat te hard voor de ander. “Een Bergenaar doet van oudsher lacherig over een Roosendaler”, zegt een bezoeker van een terrasje op de Markt in Bergen op Zoom. “Wie hier iets ontzettend stoms doet, krijgt meteen te horen: Jij komt zeker uit Roosendaal?”

    • Guido de Vries