Inktvissen hechten grote betekenis aan de polarisatie van licht

Voor een inktvis is het verschil tussen al of niet gepolariseerd licht misschien wel net zo dramatisch als voor mensen het verschil tussen kleur en zwart-wit. Biologen van de Universiteit van Maryland ontdekten dat inktvissen voorwerpen herkennen aan de manier waarop het weerkaatste licht wordt gepolariseerd (Journal of Experimental Biology, april 1996).

In gewoon, ongepolariseerd wit licht zijn de elektromagnetische golven in alle richtingen geörienteerd. In sommige situaties echter, bijvoorbeeld als zonlicht op het water schijnt, worden de trillingen vooral in één bepaald vlak gepolariseerd. Bekend is dat tal van ongewervelde dieren, maar ook vissen en amfibieën, gevoelig zijn voor de polarisatie van licht. Het polarisatiepatroon van zonlicht verandert met de positie van de zon aan de hemel, zelfs op bewolkte dagen. Sommige dieren maken gebruik van de 'echo' van het verstrooide licht om zich bij gebrek aan andere herkenningstekens in hun omgeving te oriënteren. Vooral inktvissen, die tot de intelligentste en scherpst ziende ongewervelde dieren behoren, doen er hun voordeel mee.

In proeven met inktvissen werd gebruik gemaakt van twee stukjes polarisatiefilter. De inktvissen bleken haarscherp te zien of het licht aan de rand van het filter wèl of niet gepolariseerd was. Ze kregen een stukje garnaal als beloning als ze het filter met een contrast in polarisatie aanraakten en al snel konden ze dat feilloos. Volgens de onderzoekers maken de dieren hiervan gebruik om prooien, zoals sommige krabben, op te sporen.

De zeekat of Sepia - bij ons vooral bekend vanwege de witte schildjes in het kanariekooitje - maakt zelfs geraffineerd gebruik van lichaamspatronen van gepolariseerd licht om agressief over te komen tegenover rivalen, maar hij laat het niet tot een knokpartij komen. Vlak voordat er bloed zou vloeien zet de zeekat zijn polarisatiepatroon op het laatste moment uit door de oriëntatie van bepaalde gespecialiseerde huidcellen (iridoforen) te veranderen. Hierdoor verdwijnt de agressie van zijn rivaal als sneeuw voor de zon. Als de rivalen elkaar alleen via een depolariserende spiegel konden zien, namen ze evenmin nota van elkaar.

    • Marion de Boo