Frankrijk maakt balans van Chinees bezoek op

PARIJS, 11 APRIL. Tien Airbussen, wat graan en Citroëns in ruil voor de mensenrechten. Was dat het waard? De Chinese premier Li Peng is nog in het land, maar nu al vraagt Frankrijk zich af of de poging iets te doen aan zijn relatieve exportachterstand naar de Chinese volksrepubliek alleen moreel gezichtsverlies heeft opgeleverd.

Misschien vraagt Li Peng zich ook af of hij had moeten komen. Bezoeken aan Nederland en Luxemburg zegde hij af uit angst voor demonstraties. Over de Champs Elysées hing gisteren een spandoek met 'Li Peng weet niet wat mensenrechten zijn, wij wel'. Bij het Trocadéro demonstreerden ruim tweeduizend mensen onder de banier van het 'Comité Li Peng, wij zijn Tien an-men [Plein van de Hemelse Vrede] niet vergeten'.

Premier Alain Juppé redde de eer door gisteravond ronduit te weigeren een paar beleefde verwijzingen naar Frankrijks bereidheid tot een 'dialoog zonder taboe of complex' over de mensenrechten te schrappen uit zijn tafelrede. Li Peng wilde niet komen eten als Juppé die zinnen zou uitspreken. Hij liet de Franse eerste minister bijna anderhalf uur wachten, terwijl ministers en ambtenaren een uitweg zochten.

Juppé maakte een einde aan het incident door toen maar helemaal af te zien van een toast. Waarop Li Peng aan tafel ook niets hardop hoefde te zeggen. De heren konden toen wel toekijken hoe bewindsmensen een 'algemeen aankoopcontract' tekenden, dat meer intenties dan bestellingen bevat.

Het Franse dilemma is niet helemaal verschillend van de Nederlandse China-Taiwan-discussies. Beide landen zeggen: Taiwan betaalt beter, maar de grootste markt van de wereld, daar zouden we ook moeten zijn. Frankrijk, vierde exporteur in de wereld, is op die markt nummer elf met 1,7 procent. Nederland gidsland, Frankrijk de uitvinder van de mensenrechten. De schaal van het dilemma is verschillend, de machteloosheid vergelijkbaar.

Pagina 4: Frankrijk zocht een middenweg

De Chinees-Franse besprekingen en het diner vonden gisteren plaats op het ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Quai d'Orsay, een prachtig gebouw maar protocollair gezien misschien niet wat de Chinese leider zich had gedroomd van een een bezoek aan Parijs. De Franse regering zocht een middenweg. Export stond voorop, maar Frankrijk heeft bij monde van minister Hervé de Charette (Buitenlandse Zaken) “de vlag niet in zijn zak gestoken”, en zeker niet “de mensenrechten opgeofferd aan de handel”.

Volgens Charette zijn er twee manieren om dit soort zaken aan de orde te stellen: door middel van verklaringen en communiqués, of “door te zeggen dat het nuttig is in gesprek te raken met degene wiens ideeën men niet deelt, door hem te duwen in de richting van verandering”. Dat heeft de demonstranten niet overtuigd die 'Frankrijk medeplichtig' op hun borden hadden staan. Zij wezen Li Peng op de bezetting van Tibet, de dwangarbeid en de dreigementen aan het adres van Taiwan. De man die bij het neerslaan van de Chinese studenten-opstand een hoofdrol speelde moet hebben gedacht aan zijn eerdere bezoeken aan Duitsland en Zwitserland waar hij sindsdien min of meer is weggehoond en zich via achterdeuren het vege lijf heeft moeten redden.

De concrete economische resultaten van het bezoek worden door de Franse regering op orders voor tien miljard franc (3,25 miljard gulden) geschat. Het leeuwedeel gaat naar het Frans-Duitse Airbus consortium, dat tien concrete orders voor A 320-vliegtuigen bestemd voor China Southern Airlines in de wacht sleepte, plus 20 opties voor de zelfde toestellen. Drie bestellingen voor de grotere A 340's waren al eerder aangekondigd tijdens een ontmoeting met kanselier Kohl.

Terwijl sommige linkse politici die tijdens Mitterrands laatste ambtsdagen Fidel Castro in Parijs fêteerden gisteren 'Li Peng moordenaar' scandeerden, zei De Gaulle's rechterhand en China-kenner Alain Peyrefitte: “De enige manier om 1,2 miljard Chinezen te overtuigen is hen te helpen met openingen naar andere landen. Op den duur moeten zij zich wel aanpassen aan de wereldnormen.”

Terwijl sommige linkse politici die tijdens Mitterrands laatste ambtsdagen Fidel Castro in Parijs fêteerden gisteren 'Li Peng moordenaar' scandeerden, zei De Gaulle's rechterhand en China-kenner Alain Peyrefitte: “De enige manier om 1,2 miljard Chinezen te overtuigen is hen te helpen.”