De uitstekende neus van de sommelière

Italiaanse wijnboerinnen komen hier trots hun wijnen laten proeven. Op de vinologencursus is de helft van de leerlingen vrouw. En het is helemaal fout als in een restaurant de bediening zomaar aanneemt dat de man de wijn proeft...

Niet alleen ruiken vrouwen de wijn beter dan mannen, zij zien hem ook beter, volgens mevrouw Steeman, wijnkoopster in Amsterdam: zij onderscheiden scherper de gradaties in het rood en weten eerder wat zij van de inhoud van een glas mogen verwachten.

Dat van het beter kijken had ik niet eerder gehoord. De superioriteit van vrouwen als snuffelaars wordt veel geroemd, voornamelijk door henzelf maar soms door mannen; met de consequentie dat zij dan ook meer waard zijn, of tenminste meer waard kunnen worden als proevers van de wijn.

Het zal verheugend zijn als deze ideeën algemene aanvaarding vinden, want de wijncultuur is te lang een mannenzaak gebleven. Misschien niet overal. Er staan verbazende cijfers ter beschikking. Volgens het Produktschap voor Wijn komen er van de honderd ja's op de vraag “hebt u gisteren wijn gedronken” 64 van vrouwen. Niet vast staat of die vrouwen meestal een half glaasje gedronken hebben en de 36 mannen ieder een hele fles.

Waarschijnlijk geeft de totaalscore ook aan dat vrouwen vaak wijn drinken op feestjes en ontvangsten waar mannen zich houden aan bier. De wijncultuur waar de Hubrecht Duijkers en de Robert Parkers de toon aangeven en waar bescheiden gasten zeggen: “Ik weet er niets van af” speelt op een ander niveau.

Het idee dat de tijd gekomen is om vrouwen daar hun achterstand te laten inhalen werd onlangs gestimuleerd door het bezoek aan Nederland van Le Donne del Vino, de club van Italiaanse vrouwelijke wijnbouwers en andere wijndeskundigen. Een afvaardiging geleid door voorzitter Franca Maculan van Bregenza gaf op de Hoge Vuursche onder de hoede van de Bijenkorf een proeverij van zeventig wijnen van eigen leden.

Niet alleen zijn de 250 leden zelf vrouwen, zij richten zich ook voornamelijk tot vrouwen, hoewel niet op de Hoge Vuursche waar beide seksen welkom waren. In Italië geven de Donne cursussen van vijf avonden aan vrouwen in het onderscheiden van wijnen en de aanpassing van wijnen aan gerechten. “Wine was not a polite drink for women, twenty, thirty years ago,” zei mevrouw Maculan (want helaas moesten wij elkaar in het Engels verstaan). Nu zijn de Italiaanse vrouwen gaan ontdekken dat “water is not good with eating - wine protects”; en er zijn soortgelijke verenigingen in Duitsland, Frankrijk en Californië.

Bij het publiciteitsmateriaal van de dames zat een niet helemaal recente maar prachtige glanzende bijlage van het tijdschrift L'Etichetta (guida alla vita materiale) met foto's van enkele tientallen leden. Geen van hen droeg trui en pilobroek zoals wij het gewend zijn van mannelijke wijnbouwers; velen waren naar de kunstfotograaf geweest en niet weinigen eerst naar de kapper. Een naïeve jonge wijndrinker zou bij het bekijken van die foto's verwachtingen opdoen van een leven voorlopig nog buiten zijn bereik: niets dan zwier en gratie bij het proeven onder de kristallen kroonluchters. Op de Hoge Vuursche was het beeld plattelandser, met al de Nederlandse klanten in hun zondagochtendse plunje; maar er ontkiemde iets.

Niet alleen de Italiaanse vrouwen werken eraan. Ook hier te lande woelt er meer dan het blote oog zomaar kan waarnemen. Op de vinologencursus van de Wijnacademie zijn zowat de helft van de leerlingen vrouwen; en het is al helemaal verkeerd geworden, zegt Vera Wessel, als in een restaurant de bediening zonder vragen aanneemt dat de man de wijn proeft.

Vera Wessel stond bekend als de eerste vrouwelijke sommelier van Nederland in de tijd dat zij nog bij het Kurhaus werkte. Sindsdien heeft zij haar terrein verruimd: bij bladen en televisie, bij het restaurant Raffles in Den Haag en in haar eigen international wine consultancy. Zij geeft cursussen voor amateurs en beroepsgroepen, vrouwen en mannen, in de wijnkennis, de drinkkunst en de etiquette aan tafel. Deze vorm van vooruitgang hoeft niet langer bepleit te worden, alleen bijgehouden, begreep ik toen zij een uur lang proeven gaf van haar kennis van zaken en haar animo bij het doceren. Het enige wat nog moet gebeuren is een uitbreiding van de invloed van Vera Wessel, van haar leerlingen en van enkele andere vrouwen die zich onderscheiden in de bedrijfstak.

Wat ik langzamerhand al geleerd heb, zei Fonger Kranenburg van De Gouden Ton, is dat als een man en een vrouw samen wijn komen kopen “dan moet je de vrouw inpakken, want die beslist tenslotte”.

Wij krijgen nogal wat vrouwen die zelf hun wijn uitkiezen, zei Wim Beelen van Okhuysen in Haarlem; meer en meer. “Bij proeverijen ook; alleen wordt het een probleem als een vrouw zich merkbaar geparfumeerd heeft en de indrukken verstoort. En het blijft in het glas zitten; iemand die op een proeverij bij vergissing een glas van een vrouw oppakte sloeg ervan achterover: het was pure Chanel. Maar mannen ook - die brengen soms exquise luchtjes mee naar binnen tegenwoordig.”

Twee weken geleden leek het moment welgekozen om een stoot te geven tot de feminisering van de wijncultuur. Nu weet ik dat het daar te laat voor is. Het proces is op gang, hoewel niet overal waarneembaar aan de oppervlakte.

In het huidige stadium van de ontwikkeling zal de nuttigste bijdrage zijn een boodschap aan de vrouwelijke drinkers. Vrouwen die het vanzelfsprekend vinden dat meneer over de wijn regeert en die zich verschuilen achter een “ik weet er niets van af” moeten zich haasten om de bakens te verzetten. Anders raken zij uit de tijd.

    • J.J. Peereboom