Televisie omarmt nu de dood

Het moet eind jaren zeventig zijn geweest dat Gied Jaspars en Paul Haenen een tv-programma maakten met de ironische titel 'Waar gebeurd'. Hierin kwamen 'gewone mensen' aan het woord die iets onwaarschijnlijks hadden beleefd: met een engel gesproken, bijvoorbeeld, of in de tijd gereisd. Het aardige van de uitzending was, dat de ondervraagden volstrekt serieus werden genomen en het betoog nauwelijks werd onderbroken. Zo'n programma zou in het huidige tv-klimaat niet levensvatbaar zijn.

Met weinig valt de aandacht van de zappende kijker nog vast te houden. Die is met 'uit het leven gegrepen' onderwerpen in praatprogramma's dermate overvoerd dat de zender niet moet aankomen met materiaal waarvan het waarheidsgehalte twijfelachtig is. Het met studiogasten uitpraten van conflicten op het werk of thuis doet de hedendaagse kijker slechts geeuwen. Vandaag wordt op de televisie het meest intieme openbaar gemaakt. In de reeksen 'meemaak-tv' was Nederland al getuige van geboorte, verliefdheid, aanzoek, huwelijk en scheiding, maar de laatste intimiteit uit de levenscyclus ontbrak nog.

Nu televisie over liefde, seks en relaties is ingeburgerd, ontstaat bovendien behoefte aan een nieuwe sensatie. Als de voortekenen niet bedriegen wordt dat de dood. Het onderwerp heeft alles mee: het roept emoties op, is met taboes omgeven en iedereen heeft ermee te maken. De dood, kortom, is tv-geniek en laat zich bespreken met een spanning die in vroeger dagen bijvoorbeeld homoseksualiteit opriep.

Er zijn supermarkten voor uitvaartartikelen, de reclamespots van begrafenisondernemers worden steeds explicieter en de titel van een tijdschrift over de dood luidt 'Doodgewoon'. De omarming van de dood door de tv kon niet uitblijven. Afgelopen zaterdag werd door Sonja Barend schrijfster Connie Palmen aan de tand gevoeld, eerst over haar tournee met Adriaan van Dis maar al spoedig over de verwerking van het overlijden van haar man - achter wie zich voor de minder ingewijde kijker een zekere 'Ischa' bleek te verschuilen. Een aanleiding was er niet; aan het boek over de pijn van het verlies moest nog worden begonnen. Wèl lag de zojuist verschenen bundel 'Een jongetje dat alles goed zou maken' van Ischa Meijer op tafel, maar daarover geen woord. Niet de feiten maar de gevoelens zijn blijkbaar bij infotainment relevant.

Vervolgens ging het, via een tv-dramaserie die zich in een Surinaams milieu afspeelt, al snel wéér over de dood. Germaine Groenier, regisseur van de serie, was tijdens het sterven van haar moeder onverwachts getuige geweest van de uitbundige rituelen van een Surinaamse verzorgster en haar vriend. Daar stak de Nederlandse stervensbegeleiding maar pover bij af! De vraag of Groenier van haar moeder hield werd met een hardgrondig 'nee' beantwoord. Waarom dan niet? De vrouw had, aldus de geïnterviewde, haar kinderen vroeger dermate genegeerd dat dat in belangrijke mate had bijgedragen aan de zelfmoord van Groeniers broer.

Het was een gedenkwaardige uitzending, want er werd een vorm van televisie uitgeprobeerd die in de tijd van 'Waar gebeurd' ondenkbaar was. Rouwbeklag, verguizing van een gestorven ouder en verklaringen over een broer die zich het leven benam werden tot voor kort alleen gehoord in de spreekkamer van de psychiater. Toch had de uitzending iets onwaarachtigs: Barend toonde zich verrast door het verhaal van de zelfmoord, maar het had er alle schijn van dat dat in het 'voorgesprek' al uitvoerig aan bod was gekomen. Palmen weerde zich dapper, maar de vraag drong zich op of zij niet juist door het aansnijden van het onderwerp werd overrompeld. Dit geharrewar toont aan dat televisie - vanouds een medium van zorgeloos vertier - en dood elkaar nog niet goed verdragen. Maar daarin komt verandering.

In 'Geen bezoek, geen bloemen', een serie over de dood die gisteravond op RTL5 begon, leidde Jan Lenferink voormalig tv-presentator Willem Duys rond over het Gooise kerkhof waar die hoopt te worden begraven. Op verzoek van Lenferink ging Duys in de aula alvast even proefliggen op de baar, koos hij muziek voor de plechtigheid en zocht hij naar een geschikt graf in de nabijheid van zijn schoonouders. Als Lenferink het de komende acht afleveringen volhoudt even losjes te praten over dit laatste taboe, staat het komend seizoen niets een begrafenisquiz nog in de weg.

    • Tom Rooduijn