Unabomber kluizenaar in Montana

WASHINGTON, 6 APRIL. In het ruige bergland van Montana wonen wel meer zonderlinge figuren die de bewoonde wereld zoveel mogelijk mijden. Ted Kaczynski, de man die volgens de FBI de langgezochte Unabomber is, leek nauwelijks een uitzondering te zijn. Hij woonde jarenlang als een kluizenaar in zijn zelfgebouwde huisje, waar hij elektriciteit noch stromend water had. Hij verbouwde er zijn eigen voedsel en kwam slechts af en toe naar het dichtstbijzijnde plaatsje, Lincoln, waar 600 mensen wonen.

De voormalige wiskunde-docent werkte wel eens bij een naburige houtzagerij om wat geld te verdienen. Wat hij verder deed vroeg niemand zich af. In Lincoln hebben ze wel eigenaardiger types dan de baardige en zwijgzame Kaczynski, zo verzekeren de inwoners de toegestroomde journalisten. Het vreemdste aan Kaczynski was dat hij zich in deze lege streek in de Rocky Mountains alleen te voet of op de fiets verplaatste, waardoor hij beter bekend stond als “de fietser” dan bij zijn eigenlijke naam.

In de plaatselijke bibliotheek bewaarde men de kranten voor hem, die hij niet alleen zorgvuldig las maar ook rijkelijk annoteerde. Hij las er de wetenschappelijke en populair wetenschappelijke tijdschriften en leende boeken in vreemde talen, die de bibliothecaresse speciaal voor hem moest bestellen. Ze mocht hem wel, die vriendelijke boekenwurm met zijn voorliefde voor de klassieke literatuur. Dat Kaczynski (53) mogelijk de man is die sinds 1978 zestien aanslagen pleegde, meestal met per post verstuurde pakketbommen, dat hij mogelijk drie doden en 23 gewonden op zijn geweten heeft, had ze nooit een moment vermoed.

De man die dat vorig jaar wèl begon te vermoeden was Kaczynski's jongere broer David, een maatschappelijk werker die in Albany, in de staat New York, werkt in een opvanghuis voor weggelopen jongeren. In hun ouderlijk huis trof hij kopieën aan van brieven die Ted in de jaren zeventig aan kranten had geschreven om zich te beklagen over de funeste gevolgen van de technologie voor de mensheid. Hij vond de overeenkomsten tussen die brieven en de tekst van een pamflet van de Unabomber dat The Washington Post en The New York Times in augustus hadden gepubliceerd verontrustend. Dat pamflet van 35.000 woorden was een bittere aanklacht in hoogdravende taal tegen de industriële samenleving en de moderne technologie, waarmee korte metten gemaakt moest worden.

Via een advocaat legde David begin dit jaar contact met de FBI, die vervolgens het ouderlijk huis onderzocht op meer aanwijzingen. In Montana kampte de verstokte technologie-hater ondertussen met de schaduwzijde van het leven in de natuur. De aardappelen, peentjes en andere wortelen in zijn groentetuin werden belaagd door herten en konijnen, zo beklaagde hij zich bij een lokale politieman.

Vijf weken geleden begonnen agenten van de FBI het hutje zo onopvallend mogelijk in de gaten te houden. Zich uitgevend als houthakkers knoopten ze praatjes aan met streekgenoten, om meer over Kaczynski te weten te komen. Na bijna achttien jaar speurwerk beschikte men nog altijd over niet veel meer dan een onduidelijke compositietekening en een psychologisch profiel dat wees in de richting van een hoogopgeleide man met een eigengereid karakter.

De resten van de gebruikte explosieven toonden aan dat de terrorist gebruikt maakte van zelfgemaakte, veelal houten onderdelen. De bedrading was afkomstig van gewoon elektriciteitsdraad dat voor lampen wordt gebruikt, de schakelaars waren handgemaakt en de metalen onderdelen waren liefdevol gepolijst. Ook werd er bij een aantal explosies een plaatje gevonden met de initialen FC, die, zo onthulde de Unabomber in zijn pamflet, stonden voor Freedom Club.

Na Kaczynski's aanhouding, woensdag, werden in de hut vele gedetailleerde beschrijvingen en tekeningen aangetroffen voor de constructie van explosieven. Ook werden vier bommen in aanbouw gevonden, chemicalieën en andere materialen. Volgens de FBI was het huisje een kleine bommenfabriek.

Mensen die Kaczynski ooit gekend hebben worden in de Amerikaanse media uitgebreid aan het woord gelaten. Een jeugdvriend vertelt hoe ze samen al kleine bommetjes maakten. Een collega van de universiteit van Berkeley, waar Kaczinsky in de roerige, linkse jaren 1968 en 1969 doceerde (tot hij zijn veelbelovende carrière in de wiskunde opeens opgaf), vertelt over zijn wiskundige talent en zijn uiterst verzorgde voorkomen, in die dagen iets uitzonderlijks aan de universiteit.

Veel vragen blijven ondertussen nog open, ook voor justitie die Kaczinsky voorlopig alleen heeft aangeklaagd voor het bezit van explosieven. Honderden agenten zijn uitgezwermd over het land, naar universiteiten, luchthavens, busstations en opvangcentra voor daklozen om meer informatie over Kaczynski te verzamelen, vooral over zijn verblijfplaatsen in de dagen kort voor en na aanslagen.

    • Juurd Eijsvoogel