DE PREDIKER VAN HET COLLECTIEF

Ajax, dat tweede paasdag de topper speelt tegen PSV met als inzet de landstitel, wordt wereldwijd geroemd om zijn kweekvijver. De opleiding houdt niet op als een speler toetreedt tot de selectie. Dan pas krijgt hij werkelijk te maken met de leer van Louis van Gaal (44). Lessen in persoonlijke vorming, communicatie en voetbalkunde die ten goede moeten komen aan de prestatie van het collectief.

gaal, v. (m.)(galen), kale streep, dunne of open stee in geweven stof of breiwerk, o.a. ontstaan door het vallen van steken: door afbreien worden galen voorkomen. Aldus Van Dale.

Louis van Gaal doet zijn naam geen eer aan. Want als er één een hekel heeft aan het laten vallen van steken, is het de technisch directeur van Ajax. Een grotere perfectionist bestaat er niet. Een karaktereigenschap die hem sinds zijn aanstelling op 28 september 1991 als technisch directeur bij Ajax tien prijzen bezorgde. Inclusief de Europa Cup en de wereldbeker. Enkele dagen voor de teleurstellend verlopen wedstrijden tegen Roda JC en Panathinaikos hield hij het keurkorps van Ajax een van zijn wijsheden voor. “Het individu ontplooit zich in het team, maar als het individu goed speelt is de kans groot dat het team zich verder ontwikkelt.” Van dit alles was deze week geen sprake. De dag na het verlies tegen Panathinaikos had Van Gaal alles al grondig geanalyseerd. Hij vond dat hij zichzelf geen verwijten kon maken.

“Ik had hoogstens Kanu en Kluivert van plaats kunnen laten wisselen. Dat heb ik tijdens de wedstrijd ook overwogen. We hebben het duel verloren door een verkeerde tactische inschatting (van Reiziger, red.).”

In de nabespreking zei hij de beleving te hebben gemist. Dit weekeinde zal de optimale gedrevenheid er wel moeten zijn als subtopper NAC op bezoek komt en in Eindhoven rivaal PSV wordt opgezocht. “Ik heb de training van vrijdag geschrapt om mijn spelers rust te geven. We moeten ons door de jongste resultaten niet in een dalletje laten praten. We hebben alles nog in eigen hand. Maar er is wel extra druk gekomen op het behalen van twee prijzen.”

Van Gaal en zijn technische staf beschikken over de gave een speler beter te laten functioneren in het collectief. Daarom maakt hij zich geen grote zorgen om het dreigende vertrek van belangrijke spelers. De namen van opvolgers zweven al door zijn hoofd. Ze worden straks op de beproefde manier gekneed en klaargestoomd voor het leveren van topprestaties. “Sinds mijn aanstelling zijn er een stuk of twintig spelers vertrokken. Vorig seizoen acht, het jaar ervoor zes, het jaar daarvoor ook zes. We zullen vreselijk ons best moeten doen om het huidige niveau te handhaven. Aangezien we als een team zonder vedettes functioneren, zullen we opnieuw kwaliteiten van spelers moeten prononceren en zwakheden dienen te camoufleren. Want als er bepaalde kwaliteiten wegvallen komen er weer andere voor terug.”

Het vertrek van Reiziger, Davids en eventueel Silooy staat inmiddels vast. Van Gaal rekent niet op het afscheid van spelers als Finidi en Kluivert die nog een doorlopend contract hebben. Al kunnen er misschien nu nog flinke bedragen voor hen worden geïncasseerd terwijl ze volgend jaar geen cent meer opleveren. Dit als gevolg van de afschaffing van het transfersysteem. “Bij elke speler die wil vertrekken moet je een afweging maken. Of je een alternatief achter de hand hebt of niet. In principe hoeft Ajax niet te verkopen. Wij zijn een welvarende club geworden. We willen volgend seizoen zeker een goed produkt op de markt brengen omdat we dan voor 50.000 toechouwers in de Arena gaan spelen. Daarvoor is de aanwezigheid van bijvoorbeeld Patrick Kluivert onontbeerlijk. Als we achttien miljoen gulden mislopen door hem nog een seizoen aan ons te binden dan zegt Ajax: 'Jammer'.

“Ik denk trouwens dat de rechter nu meer waarde hecht aan contracten. Als een speler ergens een handtekening zet is dat een weloverwogen beslissing geweest. Daarnaast gaat het argument van positieverbetering niet meer op. Ajax is de beste club van de wereld en wij zullen met de nieuwe begroting in de Arena de salarissen optrekken. Daarom ben ik ook niet bang dat we door de afschaffing van het transfersysteem achter raken op de zogenaamde rijke clubs van Europa. Wij gaan onze spelers beter honoreren en bij hen houdt het een keer op. In Italië werd al gestaakt omdat salarissen niet werden uitbetaald.”

In het systeem van Van Gaal zijn vooral de spelers in de as van het elftal van grote invloed. Op die denkbeeldige lijn opereren technisch en tactisch onderlegde voetballers. Het zijn de roergangers van het elftal. Dat begint al in het centrum van de defensie. De spelopvatting van zijn centrale verdedigers vindt Van Gaal het belangrijkste verschil met het Ajax van zijn voorgangers. Cor van der Hart, Barry Hulshoff, Horst Blankenburg, Ronald Spelbos, Peter Larsson waren andere type voetballers dan de duo's Blind/Jonk, Blind/Rijkaard en Blind/Frank de Boer. Als Danny Blind aan het einde van het volgende seizoen stopt zal dat een aderlating zijn. “Ik denk dat ik de opvolger van Danny in de eigen gelederen kan vinden. In de huidige selectie kunnen Davids, Scholten en Litmanen al op nummer 4 spelen. In de jeugd en in het tweede team lopen ook een paar kandidaten rond. Spelers als Frank de Boer en Danny Blind zijn zo belangrijk omdat ze hun ploeggenoten coachen. Ronald de Boer en Jari Litmanen kunnen een wedstrijd ook goed lezen, maar zij moeten nog groeien in het geven van aanwijzigingen. Santos op de positie van Blind? Dan zal hij toch goed Nederlands moeten leren voor de communicatie. Het gaat vaak om fracties van seconden, daarvoor moet je wel over een goed verbaal vermogen beschikken.”

De terugval en wisselvalligheid van Ajax na de winterstop wijt de oefenmeester mede aan vormverlies bij de dragende spelers in de as: Danny Blind, Frank de Boer en Jari Litmanen. Na het wegvallen van de geblesseerden Marc Overmars en Martijn Reuser kwam dat extra hard aan. Daarnaast wijst hij op de harde velden. “Wij spelen altijd op de helft van de tegenstander in de kleine ruimte en hebben daarvoor een hoge balcirculatie nodig. Wij hebben op een harde bodem echter meer moeite op de been te blijven zodat we in de problemen komen. Ook moeten we vaker fysieke duels aangaan. Terwijl ons spel er juist op is gebaseerd die te ontlopen. Daarom zijn Ajacieden ook heel anders gebouwd dan voetballers van Feyenoord of van een Duitse ploeg.”

Kreten als verzadiging en mentale moeheid nadat in een jaar alles is gewonnen wat er te winnen viel, bestempelt Van Gaal tot onzin. “Ten eerste voetballen wij met ons hart. Op de tweede plaats is mijn team nog jong en leergierig. Het is echter wel een feit dat we na die wedstrijd in Tokio om de wereldbeker minder zijn gaan spelen. Maar dat kan ook met vermoeidheid te maken hebben. Achter de werkelijke oorzaak zul je toch nooit een vinger krijgen.”

Ondanks de terugval en het vermoeiende programma behield Ajax een voorsprong van vijf punten op PSV. Als het onderscheid met de Eindhovense ploeg ter sprake komt, wijst Van Gaal op het opleidingssysteem van Ajax en het selectiebeleid. “Wij stellen hoge prioriteit aan de multifunctionaliteit van een voetballer. Dan kan je opengevallen plaatsen makkelijker opvullen. Als spelers op meer plaatsen inzetbaar zijn, hoef je ook niet over zo'n grote groep te beschikken als Milan en Dortmund, die met een selectie van 26 tot 30 spelers werken. Ik wil een persoonlijke relatie kunnen onderhouden met een voetballer. In een kleinere groep kan ik hem meer aandacht geven. Je moet een speler ook een doel voor ogen kunnen houden als hij reserve is.

“Daarom voel ik er nog het meeste voor volgend seizoen alleen de B-selectie uit te breiden. We zullen voor die groep meer weerstand moeten creëren. Ons tweede team won onlangs moeiteloos met 4-0 van PSV 2 en met 8-1 van DOVO. Het lijkt me een goed idee een soort nederlagenserie te beginnen tegen Duitse B-teams, die helemaal geen competitie spelen. Bij het aanvullen van onze B-selectie gaat mijn voorkeur uit naar jonge spelers. In die groep zullen ook buitenlanders worden opgenomen. Demtsjenko krijgt nu onvoldoende opleiding omdat we door het drukke programma te weinig trainen. Nederlandse voetballers komen bij Ajax meestal wél toe aan genoeg wedstrijden omdat ze vaak in een vertegenwoordigend elftal spelen.”

De spelersgroep van Ajax kwam afgelopen seizoen niet alleen onder druk te staan door blessures. Het ongeluk met dodelijke afloop waarbij Patrick Kluivert vorig najaar betrokken raakte, veroorzaakte veel commotie. Op 1 mei moet de spits terecht staan omdat hij ervan wordt beschuldigd de maximumsnelheid fors te hebben overschreden. Als Ajax nog voor een wonder kan zorgen in Athene zou de rechtszaak de voorbereiding op de Europa-Cupfinale kunnen verstoren. Ook resteert er nog één competitiewedstrijd tegen De Graafschap op 5 mei. “Maar voetbal is niet het belangrijkste in het leven”, vindt Van Gaal. “Het gaat ook om recht en onrecht. De rechtsgang moet niet verstoord worden omdat er een belangrijke voetballer bij betrokken is. Patrick mag geen streepje voor hebben op een normale burger, maar ook geen streepje achter. En die indruk kreeg ik wel door suggestieve uitlatingen van de politie. Hij zou te hard hebben gereden omdat de wielen van z'n auto loskwamen van de brug. Dat is geen objectieve beoordeling.

“Er is een enorme druk op Patrick gelegd. Soms raakt hij nog geëmotioneerd, zoals op het VVCS-gala. Het moet nog maar bewezen worden of hij schuldig is aan het ongeluk, maar velen hebben hem al veroordeeld. Ton Harmsen en Renze de Vries (ex-voorzitter Ajax en ex-voorzitter FC Groningen, beiden veroordeeld in zwart-geldaffaires, red.) werden met dezelfde extra publiciteit geconfronteerd. Als zo'n affaire zich in het bedrijfsleven had afgespeeld, zouden ze een andere behandeling hebben gehad. Het is toch onwaarschijnlijk dat je je onschuld moet bewijzen als zomaar iemand iets over je beweert.”

Aangezien Van Gaals contract nog een seizoen doorloopt zal hij Ajax minimaal een jaar coachen in de prestigieuze Amsterdam Arena. Hij kijkt uit naar de ambiance en hoopt dat zijn ploeg zich ook snel thuisvoelt in de hypermoderde behuizing. “Het is de kunst om het onoverwinnelijke gevoel dat wij hebben in De Meer over te brengen naar de Arena. Onze tegenstanders denken meestal dat ze in het Ajax-stadion niet kunnen winnen. Daarom zullen we in de Arena in de eerste vier, vijf wedstrijden heel goed moeten presteren. Daarnaast is het belangrijk dat de huiselijke sfeer van het huidige spelershome, met zijn versleten vloerbedekking en bruine plafonnetjes, terugkeert in de nieuwe accommodatie.” In de Arena mogen de commerciële doeleinden niet de boventoon voeren, vindt Van Gaal. “De commercie moet in dienst staan van het voetbal. Dan kan er een symbiose ontstaan.”

Van Gaal kan zich voorstellen dat hij in '97 opnieuw zijn contract verlengt bij Ajax. Misschien zoekt hij een nieuwe uitdaging. “Voor de toekomst ambieer ik de functie van bondscoach. Nu ben ik nog niet toe aan verandering van spijs. Ik heb het idee dat de spelers van Ajax het nog steeds prettig vinden onder mij te werken. Momenteel kan ik in bijna elk land van Europa bij een club terecht. Ik zou de eerste Nederlandse trainer in Italië kunnen worden. Ik heb de afgelopen jaren vele lucratieve aanbiedingen afgeslagen. Maar ik bezit al voldoende geld. Bovendien maakt geld alleen niet gelukkig.”