Zappen van Hound Dog naar Martin Luther King; De film Forrest Gump op drie cd-roms

Een filmpje van de eerste 'love-in' in San Francisco en de heksenjacht van senator McCarthy op folk musici uit de jaren vijftig: op de cd-rom van Forrest Gump kun je uren zappen langs thema's die iets met de film te maken hebben. 'Sleutelwoorden zorgen er al snel voor dat je nooit meer een gedachte of verhaal afmaakt'.

Cd-rom: Forrest Gump. Music, Artists and Times. 3 schijfjes. Prijs ƒ 99,95.

Dagenlang besteed ik nu al elk overgebleven uurtje aan het rondwandelen op de driedelige cd-rom Forrest Gump: Music, Artists and Times, en nog heb ik pas zo'n tien procent van de beschikbare informatie op mijn computerscherm gehad. Is het verantwoord om er dan toch al een bespreking aan te wijden? Wie een plaat, boek of film op die manier behandelt, kan moeilijk serieus genomen worden, maar bij de nieuwste media is grasduinen nog de enige zinnige optie. Gericht zoeken naar bepaalde informatie is een strategie die vooral op Internet verrassende resultaten op kan leveren. Bij een informatieve cd-rom met amusementswaarde werkt zappen het best - alsof je een televisie voor je hebt met vierhonderd min of meer gelijkwaardige kanalen.

De film Forrest Gump (1994) van Robert Zemeckis volgt een zwakbegaafde Amerikaan, gespeeld door Tom Hanks, van halverwege de jaren vijftig tot aan het eind van de jaren tachtig. In dit verband is van zijn verhaal slechts relevant dat Gump als een soort Elckerlyc door de recente Amerikaanse geschiedenis loopt. De nadruk ligt op de politiek-maatschappelijke gebeurtenissen die het leven van de gewone man beïnvloeden. En op de rockmuziek. De op een dubbele audio-cd verschenen soundtrack van de film bevat ruim veertig nummers en was wat mij betreft het meest aantrekkelijke aspect van de film.

De onlangs verschenen, door L.A. Johnson samengestelde cd-rom Forrest Gump: Music, Artists and Times, diept op drie schijfjes de samenhang tussen rockmuziek en Amerikaanse geschiedenis verder uit. In het hoofdmenu aangekomen, zien we Hanks als Gump op zijn bankje zitten - het bekende beeldmerk van de film, met rechtsonder in het beeld het eveneens klassiek geworden neergedwarrelde veertje.

Door met de muis op dat veertje te klikken, ontrolt zich een keuzemenu. Je kunt het complete scenario (of beter: het op de eindmontage gebaseerde 'shooting script') van de film raadplegen, met verwijzingen naar alle gebruikte muziek. Door een nummer aan te klikken, belandt men in het aan die song gewijde deelmenu. Maar het is ook mogelijk direct te kiezen voor bijvoorbeeld Elvis Presley's Hound Dog (1956). Ook valt er een tijdbalk te raadplegen, waar in chronologische volgorde songs en verwijzingen naar maatschappelijke mijlpalen te vinden zijn. In 1966 kun je daar een filmpje van de eerste 'love-in' in San Francisco in beweging zetten, de tekst van Martin Luther Kings beroemdste redevoering raadplegen of overstappen naar de song Turn, Turn, Turn van The Byrds.

Songmenu

In elk afzonderlijk songmenu zijn de mogelijkheden wederom legio. Je kunt een fragment van het nummer beluisteren, een kort filmpje bekijken van een optreden van de betrokken artiest(en) in een televisieshow - vaak Dick Clarks 'American Bandstand' -, verschillende foto's uitvergroten of de complete tekst oproepen van speciaal voor deze gelegenheid gehouden, letterlijk uitgetypte, ongemonteerde interviews met uitvoerenden of componisten. Het zijn forse lappen tekst, veelal ter grootte van een krantenpagina.

In die teksten begint de ellende pas goed. Het is vaak mogelijk bepaalde passages te beluisteren of te bekijken, zoals de samenspraak tussen de oudere jongeren Stephen Stills en Neil Young over de totstandkoming van hun eerste hit For What It's Worth, met hun groep Buffalo Springfield. Dat nummer gaat over de rellen in Los Angeles in 1967 bij het sluiten van een populair café. Daar waren meer prominente popartiesten bij aanwezig, zoals blijkt wanneer je klikt op een hyperlink, een in kleur oplichtend sleutelwoord uit de tekst dat toegang biedt tot een verwant onderwerp, en zo bij een ander interview terechtkomt.

Het is me nog niet gelukt om één van die ongeveer twintig interviews van begin tot eind te lezen. Telkens werd ik afgeleid door zo'n aantrekkelijk zijstapje. Door opnieuw te klikken, leidt het programma de gebruiker steeds naar een ander niveau van de schijf. Als de songwriters van Hound Dog, Jerry Leiber en Mike Stoller, de naam van senator McCarthy en zijn heksenjacht laten vallen, kan ik niet de verleiding weerstaan om door te klikken naar 'McCarthy en folk music', een verhandeling over de verdachte reuk, waarin halverwege de jaren vijftig de folk music van een groep als The Weavers kwam te staan. Voor ik het weet zit ik in het grote interview met folksinger Pete Seeger, die gerubriceerd staat bij zijn liedje Where Have All the Flowers Gone, maar uiteraard ook voorkomt in het verhaal over zijn door The Byrds vertolkte song Turn, Turn, Turn. Was dit geen cd-rom, maar Internet, waar de dwarsverbindingen of hyperlinks in principe eindeloos zijn, dan zou ik vermoedelijk inmiddels al doorgeklikt hebben via Marlene Dietrichs Sag mir wo die Blumen sind naar het reclamefilmpje van Grolsch dat Pete Seeger de nodige inkomsten moet opleveren.

Kruimels

Dwalend over 's heren digitale wegen is de cd-rom een verrukkelijke tijdspassering, waarbij links en rechts de heerlijkste anekdotische kruimels vallen op te rapen. Wie echt meer wil weten en gericht informatie zoekt, komt echter al snel bedrogen uit. De biografische details over de geïnterviewden zijn bijvoorbeeld volstrekt ontoereikend. Hoe oud is Pete Seeger eigenlijk? Het stemgeluid van Jerry Leiber swingt als een scatnummer, maar omdat er geen foto van hem op de schijf staat, moet ik naar zijn huidskleur raden. En echt hels maakt de frustratie dat je van al die schitterende nummers wel de complete teksten kunt lezen, maar ze nooit helemaal mag beluisteren.

De grote en kleine ergernissen (het wisselen van schijf 1 naar schijf 2 duurt altijd te lang, het over het scherm laten rollen van de teksten gaat meestal te snel) vallen in het niet bij de gedachte dat je voortaan een film niet alleen compleet kunt bezitten op video of cd-i, maar ook tot in de kleinste details kunt bestuderen. Een documentaire over bijvoorbeeld de Franse collaboratie in de Tweede Wereldoorlog kan aanleiding geven tot een cd-rom met originele documenten, interviews, fragmenten uit speelfilms, romans en muzikale illustraties: Marcel Ophüls Le chagrin et la pitié zou dan al snel van viereneenhalf naar twintig uur uitdijen.

De schaduwkant van die wonderlijke ontwikkeling laat zich raden. Veel van de als marketing-instrument voor speelfilms uit te brengen cd-roms zullen bol staan van de nutteloze informatie. Een goed voorbeeld is de cd-rom gewijd aan de vorig jaar verschenen tegenhanger van Braveheart, het eveneens aan een Schotse vrijheidsstrijder gewijde Rob Roy. Behalve toeristische plaatjes van de Hooglanden bevat de schijf vooral interviews met de sterren en de regisseur.

En de generatie die ons culturele erfgoed op die manier leert kennen, staat aan gevaren bloot die wellicht schadelijker zijn dan het effect van gewelddadige beelden. De hyperlink, de digitale sirene van de intellectuele discipline, zorgt er al te snel voor dat je nooit meer een gedachte of verhaal afmaakt. Ik blijf me maar afvragen wat er toch moet worden van al die vingervlugge kinderen die zich moeiteloos een weg zappen door rijstebrijbergen van informatie, zonder ooit te leren dat je een hoofdstuk uit kunt lezen voor je het boek dichtslaat. Nooit meer komt Roodkapje aan bij grootmoeder, want de digitale wolf loert achter elke hyperlink.