Kurt Cobain (1967-1994); Bang voor oud en verveeld

De lijst van popmusici die voortijdig en op het hoogtepunt van hun roem overleden is lang. Elk van hen heeft een zwanezang, een laatste veelbetekenend nummer. Vandaag 'Where Did You Sleep Last Night' van Kurt Cobain, die precies twee jaar geleden overleed.

Niemand zal beweren dat de zelfmoord van Kurt Cobain, derde paasdag 1994, als een verrassing kwam. Al maandenlang had de 27-jarige zanger en gitarist van Nirvana zijn bewonderaars overspoeld met signalen dat hij het leven niet meer aankon. In interviews klaagde hij over maagpijnen en aanhoudende depressies. Na enkele mislukte afkickpogingen voelde hij zich machteloos tegenover zijn heroïneverslaving. En in zijn laatste liedteksten vervloekte hij niet alleen zichzelf ('Alles is mijn fout', 'Ik haat mezelf en ik wil dood'), maar ook het onbeheersbare succes van Nirvana, de grunge-rockgroep uit Seattle die binnen korte tijd was uitgegroeid tot het boegbeeld van een nieuwe muzikale jongerencultuur. 'Teenage angst has paid off well' zong Cobain met een verwijzing naar de nihilistische songs waarmee Nirvana in 1992 was doorgebroken; 'Now I'm old and bored'.

De laatste weken van Kurt Cobain vormen een manifest van doodsdrift. Op 3 maart 1994 mixt hij in het Excelsiorhotel in Rome 50 tabletten Rohypnol met champagne; zijn vrouw, Courtney Love, zelf een expert op het gebied van verdovende middelen, treft hem in coma aan, maar is net op tijd om zijn maag te laten leegpompen. Twee weken later wil Cobain het opnieuw proberen, dit keer in de badkamer van zijn huis in Seattle; als de door Love gealarmeerde politie de deur forceert blijkt de verwarde zanger in het bezit van vier revolvers, 25 dozen munitie en een fles met slaappillen. Cobain wordt afgevoerd naar een ontwenningskliniek, waaruit hij eind maart ontsnapt. Hij koopt een jachtgeweer en trekt zich terug in zijn huis in Seattle - alleen.

Laat op de avond van de 5de april neemt Cobain een cocktail van heroïne en valium en schrijft hij met rode inkt een afscheidsbrief die eindigt met een beroemde regel uit een liedje van Neil Young: 'It's better to burn out than to fade away'. Dan schiet hij zichzelf met het jachtgeweer door zijn hoofd. Als hij drie dagen later wordt gevonden, is hij zo verminkt dat hij aan de hand van zijn vingerafdrukken geïdentificeerd moet worden. Zijn muzikale nalatenschap bestaat uit drie studio-albums, een compilatie van losse songs, en een verbluffende MTV-Unplugged-registratie die enkele maanden voor zijn dood werd uitgebracht.

Het is op de cd van dit laatste, akoestische concert dat de zwanezang van Kurt Cobain te vinden is: de bluessong 'Where Did You Sleep Last Night', die in autobiografische onheilspellendheid zelfs de eerder uitgevoerde David Bowie-cover 'The Man Who Sold The World' overtreft. “Dit liedje is geschreven door mijn favoriete artiest”, zegt Cobain in zijn introductie, en even later blijkt dat hij het heeft over de Louisiaanse blueszanger Huddie Ledbetter (1885-1949), beter bekend als Leadbelly. In het zestig jaar oude 'Where Did You Sleep Last Night' komen drie genres samen: de murder ballad, de gevangenisblues en het lied van liefde en haat. Zuinig met zijn woorden - het hele lied heeft twee coupletten en een telkens herhaald refrein van vier regels - vertelt de ik-figuur zijn verhaal, dat doet denken aan misdaadfilms als The Postman Always Rings Twice en Body Heat. Verblind door lust heeft hij de echtgenoot van zijn maitresse vermoord. Nu zit hij in de gevangenis, en komt hij tot de ontdekking dat zij ook hem niet trouw is.

Cobain begint zijn interpretatie van 'Where Did You Sleep Last Night', het slotnummer van Unplugged In New York, met een aantal vol aangeslagen gitaarakkoorden, waarna hij met toenemende overgave de eerste coupletten en refreinen zingt. Halverwege het lied stopt hij even met zingen en geeft hij de bas, de beheerste drums en vooral de aards brommende cello de gelegenheid om zich te laten horen. Vervolgens neemt hij weer over; nog twee ingehouden regels, waarin zijn stem even lijkt te breken onder de emotie, en dan barst hij los in een hartverscheurende schreeuwzang. Terwijl de trouweloze geliefde in vreemde bedden ligt, zit hij in koude, donkere krochten: 'I will shiver the whole night through.'

De climax van 'Where Did You Sleep Last Night', met zijn plotselinge overslag van zacht naar hard, is niet alleen het visitekaartje van een met grunge groot geworden zanger, maar ook de schreeuwgeworden wanhoop van een man die dodelijk teleurgesteld is in het leven. De emoties van de ik-figuur in het lied en de zanger met zijn gitaar vallen samen; de kille en godvergeten sfeer die door de song wordt overgebracht is bijna ondraaglijk. Het is alsof Cobain de dood smeekt om hem mee te nemen. Alleen zo kan hij verlost worden - van ontrouw en eenzaamheid, van afhankelijkheid en frustratie, maar bovenal van het ergste dat een succesvol popster kan treffen: ouderdom en verveling.

    • Pieter Steinz