Gijzeling in seksbioscoop

Alex d'Electrique: Vier stukken. Uitg. BPC, Noordeloos, 245 blz. Prijs: ƒ 25,00.

'Het in stand houden van leven/ is het vermijden van chaos', zegt een man in het drama Vitale delen. Dat klinkt verstandig, maar theorie en praktijk blijken ver uiteen te liggen: de man verkeert, wellicht zonder het zelf te beseffen, in een situatie die op ons lezers juist wèl een chaotische indruk maakt. Samen met een paar andere types voert hij een idiote conversatie over 'de nieuwe mens'. Die zal in elk geval niet meer zo'n zenuwlijder zijn als 'de oude mens', een species waarvan Vitale delen een ontluisterend beeld geeft.

Extreme gespannenheid tekent alle personages van Alex d'Electrique. Of liever gezegd: van Ko van den Bosch, de oprichter en tekstschrijver van dit hardhandige theatergroepje. Vier toneelstukken van Alex d'Electrique, uit de periode 1989-1996, zijn nu in boekvorm verschenen, en uit de kale teksten spreekt net zo'n gedrevenheid als uit de voorstellingen. Met een ongekende energie gaan Van den Bosch' figuren de zelfgecreëerde chaos te lijf. Niet dat hun sterke levenswil tot een oplossing van de problemen leidt, maar hun streven, hoe belachelijk ook, dwingt bewondering af.

Niks laat hen onverschillig, over alles maken zij zich druk - met name over hun eigen overbodigheid. In Cutup/ Uppercut bijvoorbeeld proberen drie marginale types de aandacht van de buitenwereld te trekken. Een Dronken Zeeman gijzelt een man en een vrouw in een pornobioscoop en alledrie hopen ze dat de gijzeling enige glamour in hun morsige bestaan zal brengen. Maar ze worden vergeten en er zit voor deze verlorenen niets anders op dan bij elkaar te blijven.

De humor van Alex d'Electrique is nu eens banaal, dan weer sophisticated en altijd heerlijk zwartgallig. 'Alberta', zegt de Dronken Zeeman, 'ga/ [-] dan kan ik je heel voorzichtig in je buik schieten/ zodat alleen/ niet-essentiële organen worden geraakt.' Waarop Alberta droef reageert met: 'Ik ben één groot niet-essentieel orgaan.' Even heftig als de dialogen klinken de regieaanwijzingen. Uit De onthoofde hand: 'Vibro start. Plastic gordijn valt over het hele podium. Centrifuzzy Black Rain: Zwarte regen over het speelvlak. Spelers liggen op de grond.'

De vraag is alleen: wie anders dan Alex d'Electrique zelf kan zulke aan dada, pulp en performancekunst ontleende regieopdrachten met het gewenste hilarisch-griezelige effect ten uitvoer brengen? Ofwel: zullen andere gezelschappen zich ooit aan deze vier stukken (inclusief het recente Periodiek Systeem der Elementen) wagen? Waarschijnlijk niet - maar zij kunnen zich op z'n minst bij het maken van hun eigen voorstellingen laten inspireren door Van den Bosch' sprankelende nonsens.

    • Anneriek de Jong