Gekke koeien aten gekke schapen

Vorige maand ging Peter Hall dood. Hij was 20 jaar oud. Peter studeerde milieukunde en was al een paar jaar vegetariër.

Hij speelde in een heavy metal band. Ruim een jaar geleden, omstreeks Kerstmis 1994, werd hij depressief. Hij had ook last van trillende handen. In januari 1995 kon hij zijn evenwicht niet meer bewaren als hij de trap af kwam en zwaaide hij op zijn benen als hij gewoon wou lopen. Weer wat later kon hij zich niet meer herinneren wat er net was gebeurd. Hij was zijn korte-termijngeheugen kwijt. Vanaf april vorig jaar zat hij in een rolstoel. Hij werd opgenomen in een ziekenhuis in Newcastle, vermagerde sterk, verloor steeds meer van zijn geheugen, kwam in een verpleegtehuis voor demente mensen terecht en overleed daar vorige maand.

Peter Hall is een van de tien nog vrij jonge mensen die de afgelopen twee jaar in Groot-Brittannië de ziekte van Creutzfeldt-Jakob kregen. Dat is een zeldzame hersenziekte die eigenlijk alleen bij oude mensen voorkomt.

Onderzoekers moesten uitzoeken waarom nu opeens een stel jonge mensen in Groot-Brittannië die hersenziekte kregen. Ze dachten al snel aan de Britse koeien die als enige ter wereld net zo'n hersenziekte hebben. Het is de gekke-koeienziekte of de mad cow disease. Met koeien die de ziekte hebben, moet de boer voorzichtig zijn, want zo'n dier schopt alle kanten op. Even later zakt ze dan door haar poten. Of een koe ook dement wordt, en zich zoals mensen dus allerlei dingen niet meer kan herinneren, weten we niet. Want we weten niet wat een gezonde koe zich herinnert. Wel is in de hersenen van overleden mensen met Creutzfeld-Jakob en in de hersenen van gestorven gekke koeien hetzelfde te zien. Er zijn holtes in gekomen. De hersenen lijken wel sponzen.

Ten slotte zeiden de onderzoekers: alleen in Groot-Brittannië krijgen opeens meer jonge mensen de ziekte van Creutzfeldt-Jakob en alleen in Groot-Brittannië zijn veel koeien met de gekke-koeienziekte, dus nu zullen mensen wel besmet zijn door het eten van vlees van zieke koeien. Het is niet zeker dat het zo is, zeiden ze, maar iets anders konden ze niet bedenken.

De Britse regering moest toen wel bekend maken dat mensen misschien ziek kunnen worden van het eten van gekke koeien. Dat was twee weken geleden, maar de gekke-koeienziekte heerst al tien jaar in Groot-Brittanië. De Britten wisten ook al een tijd hoe hun koeien ziek werden. Ze voerden hun koeien namelijk dode zieke schapen en schapen hebben ook al zo'n hersenziekte waar ze sponsachtige hersenen van krijgen.

Heb je ook altijd gedacht dat een koe liever gras eet dan schaap? Dan heb je gelijk. Maar kalvermesters willen dat hun kalveren snel groeien en melkveeboeren willen dat hun koeien veel melk geven. Om dat te bereiken moeten ze hun kalveren en koeien eiwitrijk voedsel geven. Eiwit zit in vlees en bonen. Eiwit is meestal duur, maar als je vlees neemt van dieren die ziek zijn en daarom niet meer door mensen mogen worden gegeten, dan is het vlees goedkoop. Zieke dieren die doodgaan of worden afgemaakt gaan naar destructiebedrijven. Die koken, drogen en malen de lijken en dan blijft er een soort eiwitrijk diermeel over. In Engeland heet het meat and bone meal. Dat diermeel wordt in het veevoer gestopt en de koeien hebben het gegeten zonder dat ze weten dat ze dode schapen en zelfs dode koeien eten.

Maar Peter Hall was toch al jaren vegetariër? Hij at geen vlees. Hoe kon hij dan ziek worden van gekke koeien?

Vroeger at Peter wel vlees. Hij is misschien al besmet toen hij twaalf jaar was. De tijd die verstrijkt tussen een besmetting en de ziekte heet de incubatietijd, of de latentietijd. De latentietijd is erg lang bij de ziekte van Creutzfeldt-Jakob. Juist daardoor zijn veel artsen nu erg ongerust, want ze weten niet hoeveel mensen besmet zijn geraakt. En het is zo'n vreemde ziekte dat ook geen arts kan onderzoeken of iemand al besmet is. Volgend jaar kunnen er in Groot-Brittannië tien mensen net zo ziek zijn als Peter Hall, maar het kunnen er ook honderd zijn, of duizend. En die mensen gaan dan binnen twee jaar dood.

Moet je nu geen vlees meer eten? De kans om de ziekte te krijgen is erg klein, dus daarom hoef je je vlees niet te laten staan. Maar als je het belachelijk vindt dat koeien koeien of schapen moeten eten, dan zou je minder vlees kunnen gaan eten, zodat er weer genoeg gras is voor alle koeien.

    • Wim Köhler