PTT Telecom zoekt emplooi buiten vertrouwde telefonie

GRONINGEN, 4 APRIL. Een baaierd aan deelnemingen in Nederlandse bedrijven en bedrijfjes, honderden miljoenen guldens voor buitenlandse expansie: PTT Telecom zoekt de laatste jaren nadrukkelijk emplooi buiten het vertrouwde terrein van de Nederlandse telefonie.

Liefst 33 dochters en minderheidsparticipaties vermeldt het jongste overzicht van PTT Telecom expliciet, en die hebben weer talloze kleinkinderen. Behalve met zijn spraakmakende deelneming in het voetbalkanaal van de KNVB haalde PTT Telecom onlangs ook ruimschoots de publiciteit met de verwerving van een telecom-belang in Indonesië voor een half miljard gulden.

Moret Ernst & Young inventariseerde vorig jaar de activiteiten van PTT Telecom en kwam uit op 287 bedrijven waarmee de onderneming op een of andere manier samenwerkt. Het adviesbureau concludeerde dat sprake is van 'een machtig bolwerk' en een 'spin in het web'. Respondenten in de Moret-enquête noemen PTT Telecom de populairste samenwerkingspartner, nu en voor de komende drie jaar. Volgens Moret zal PTT Telecom binnen drie jaar actief zijn in 361 samenwerkingsverbanden.

Wat Ben Verwaayen, algemeen directeur van PTT Telecom, betreft is het vooralsnog niet gedaan met het weven van dat web. Met het oog op de liberalisatie van de internationale telecom-markten is het van groot belang, meent hij, dat PTT Telecom compensatie vindt voor het onvermijdelijke verlies aan marktaandeel in Nederland. In internationale telecommunicatie moet het bedrijf al fors concurreren, binnenlands raakt Telecom medio volgend jaar zijn monopolie kwijt op de belangrijkste bron van inkomsten, niet-mobiele spraaktelefonie. De Nederlandse Spoorwegen werken met British Telecom aan een alternatief telefoonnetwerk, Enertel (energiebedrijven) doet hetzelfde met het Canadese Northern Telecom.

De strategie van PTT Telecom loopt langs drie lijnen: verbetering van bestaande activiteiten, verbreding met nieuwe produkten en diensten als chipkaarten, betaal-tv en Internet-toegang en internationale expansie.

“Op dit moment kunnen we nog volledig zonder inkomsten uit het buitenland. Over vijf jaar niet meer. Onze lange-termijndoelstelling is de groei van de markt bijbenen. Daarvoor zullen we meer diensten op internationaal niveau moeten aanbieden en meer 'voordeuren' moeten bereiken. Volume bepaalt tenslotte je kostprijs en concurrentie-vermogen”, aldus Verwaayen. Als PTT Telecom binnen 25 jaar niet ten minste een kwart van zijn omzet buiten Nederland behaalt, zegt Verwaayen, wordt het “lastig”.

Hoewel de Telecom-directeur de laatste maanden vrijwel onafgebroken in hotels en vliegtuigen woont, beklemtoont hij dat de Nederlandse markt maximale aandacht blijft houden. “Verwaayen zit echt niet alleen in Verweggistan”, zegt hij. “Je kan als telecombedrijf alleen geloofwaardig opereren als je ook op je thuismarkt een leidende positie hebt. Onze eigen klanten moeten ons nummer één vinden.”

Die perceptie valt te bereiken door kwaliteitsverhoging, lagere prijzen en vooral nieuwe diensten. Diensten die inhoudelijke waarde (informatie, beveiliging, tv-programma's) toevoegen aan het telecom-net van PTT Telecom, en aan het kabelnet van zusterbedrijf KPN Kabel (Casema), mogen zich in bijzondere belangstelling verhogen. Verwaayen verklaart: “Het transport van signalen is een massaprodukt. De macht verschuift nu van de distributeur naar consumenten. Die hebben straks de keuze uit netwerken. Om hun voorkeur te krijgen moet je inhoudelijk aansprekende diensten leveren.”

Om die reden stapt Telecom in het ene samenwerkingsverband na het andere. Zo wordt met de Postbank gewerkt aan een multifunctionele chipkaart, waarmee straks bijvoorbeeld elektronisch geld kan worden opgenomen via de telefoon thuis. “We zijn geen bank en dat worden we ook niet”, zegt Verwaayen. “We komen uit telefonie, we gaan naar informatie-technologie. Het is de bedoeling dat we ervaring opdoen met het 'organiseren' van content, met de presentatie van nieuwe elektronische diensten. We zoeken het raakvlak met de consumenten, op welke manier je hen kan aanspreken. Kijk naar het succes van de Flippo. Wie dat ooit bedacht heeft... Daar kan je niet op afstuderen.”

Zo werd ook anderhalf jaar geleden samen met PTT Post KPN Multimedia opgericht, dat zich toelegt op interactieve telecommunicatiediensten met beeld, tekst en geluid. Verwaayen: “KPN Multimedia moet de grenzen onderzoeken tussen onze nieuwe en traditionele business. Hier ontmoet je allerlei andere branches, uitgevers, verzekeraars, elektronicabedrijven. Die onderzoeken allemaal wat ze aan multimedia hebben, welke ideeën veelbelovend zijn, welke diensten beklijven.”

PTT Telecom kiest voor zijn meeste nieuwe activiteiten doelbewust samenwerkingsverbanden waarin het een minderheidsbelang neemt, en onthoudt het zich van managementposities. “Die bedrijven moeten hun eigen zaken regelen. Voor ons is zo'n deelneming bedoeld om te leren.”

De Telecom-directeur is zich ervan bewust dat die escapades buiten de gebaande paden van de telefonie bij de buitenwacht tot verwarring kunnen leiden. Hij bestrijdt echter dat zijn bedrijf branchevreemde activiteiten ontplooit. “Er ontwikkelt zich een nieuwe bedrijfstak. Als je daarbij traditionele grenzen overschrijdt, geeft dat gedoe. Maar het zijn logische groeistappen, geen diversificatie.”

Het verwachte 'gedoe' was een belangrijke reden dat PTT Telecom later dan andere aandeelhouders besloot tot deelneming (17 procent) in het KNVB-sportnet. Immers, het meerderheidsbelang van KPN in Casema, als 's lands grootste kabelexploitant een potentiële concurrent van PTT's telecom-net, is de overheid ook al een doorn in het oog. De idee dat Koninklijke PTT Nederland overal vingers in de pap heeft voedt de maatschappelijke vrees dat het bedrijf zijn toch al dominante positie verder vergroot.

Verwaayen: “Je raakt een gevoelige snaar zodra je aan televisie komt. Daar moesten we over nadenken.”

“Maar uiteindelijk gaat het ook hier om een van die nieuwe combinaties die ons in staat stellen te zien hoe de preferenties van consumenten zich ontwikkelen.”

Het Amerikaanse AT&T, 's werelds grootste telecom-bedrijf, hanteert als uitgangspunt dat het actief wil zijn in alle vormen van telecommunicatie en verwante dienstverlening, maar trekt de grens bij content. Om te voorkomen dat het concurreert met klanten die het AT&T-net gebruiken voor distributie van informatie-diensten, films, tv-programma's enzovoorts.

Een min of meer vergelijkbaar beleid voert PTT Telecom. Verwaayen: “Ik wil wel ervaring opdoen met het maken van content, omdat we dat kunnen gebruiken bij de verkoop van telefoondiensten. Wij moeten begrijpen wat de consument wil. Maar we gaan zeker niet ìn content.”

“We zijn wèl geïnteresseerd in rechten op films en tv-programma's die we kunnen distribueren, maar we zijn niet creatief genoeg om een serie als Dallas te bedenken. We zullen dus nimmer een filmstudio kopen. Daarom ook hebben we afgezien van RTL5, toen die zender te koop werd aangeboden. Dan krijg je verantwoordelijkheid voor een complete zender, en daar hebben we geen verstand van.”

Is met de participatie in het sportnet die grens dan toch niet overschreden? Verwaayen vindt van niet: “Sportnet registreert. Is dat content?”

“ We zitten ook in Cinevideo. Dat bedrijf krijgt opdrachten voor videoprodukties van derden, registreert, en geeft die registratie dan af aan de klant. Wat doet sportnet? Dat registreert ook. Alleen doen ze het programma niet in een doosje, maar ze stoppen het in een straalzender.”

Verwaayen houdt er rekening mee dat ook nieuwe participaties en activiteiten van PTT Telecom weerstanden kunnen oproepen. “Ik besef dat het niet altijd gemakkelijk is om mijn denktrant over te brengen. De kolomverandering waarin onze branche zit vraagt veel zeepkistvermogen, intern en extern. Maar het deert me niet of ze me voor rotte vis uitmaken. Als onze stappen maar logisch zijn.”