Fusie-epidemie grijpt om zich heen

ROTTERDAM, 3 APRIL. De tomeloze overnametrend in het internationale bedrijfsleven heeft een dynamiek in zichzelf gekregen. Elke grote fusie en overname lokt weer nieuwe bewegingen uit, zoals de demarrages in de kopgroep van een wielerwedstrijd een steeds angtaanjagender tempo krijgen als de meet in zicht komt. En alles wat overbodig is, van bidons tot petjes, gooien de renners overboord.

De laatste zeven dagen was het in Amerika, Engeland en Europa weer raak. Voor ruim 70 miljard gulden werden fusies aangekondigd in de Amerikaanse gezondheidszorgverzekering (Aetna & US Healthcare), in de Amerikaanse en Britse telecommunicatiesector en in de continentaal-Europese mediasector.

Ondernemen is overnemen. “Voor Amerika en Engeland geldt dat, gemeten over een periode van tien jaar, zo'n 35 procent van de produktiecapaciteit overgaat van de ene naar de andere hoofdeigenaar”, becijferde prof. dr H. Schenk, bijzonder hoogleraar industriebeleid (KUB), twee weken geleden in het economenvakblad ESB.

Bedrijven trekken elkaar aan met fusies en overnames en stoten weer af wat zij daardoor te veel hebben, of zo buitenissig vinden dat zij niet weten hoe ze het bezit aan hun steeds geldbelustere beleggers moeten uitleggen. General Motors verkoopt deze week de aandelen van zijn dochter EDS, een computerbedrijf, dat 12 jaar geleden gekocht werd van Ross Perot, die in de politiek ging. En Ciba-Geigy, de Zwitserse chemiereus die een maand geleden een megafusie met Sandoz aankondigde, verkocht eergisteren zijn dochter Mettler Toledo, specialist in weegapparatuur. Na de fusie willen Sandoz en Ciba ook direct hun chemiebedrijven verzelfstandigd naar de effectenbeurs brengen.

Een handvol bedrijfstakken verkeert, aangevuurd door alsmaar stijgende beurskoersen, in een constante staat van opwinding: media, uitgevers, telecommunicatie en kabelmaatschappijen raken steeds meer vervlecht. In de gezondheidszorg worden de krachten gebundeld aan zowel de aanbiederskant (de farmaciereuzen) als aan de vragerskant (vanuit de verzekeraars, die op hun beurt voor bedrijven en particulieren werken). In de financiële sector moeten fusies en overnames de onrustbarende overcapaciteit (te veel aanbieders, die te weinig verdienen) van misschien wel 20 procent wegwerken door een warme sanering (kantoren sluiten, overproduktie staken).

De multinationale onderneming, die volgens sommige experts vanwege zijn logge omvang en bureacratische besluitvorming zou uitsterven is helemaal terug, maar wel met januskop. En dat schept intern en extern soms verwarring. Groot voor globalisering, maar tegelijkertijd klein en wendbaar: all business is local.

Vanuit Amerika raast de overnamegolf over de wereld en het lijkt wel alsof niemand zich daaraan kan onttrekken. Wat is het Europese antwoord op de Amerikaanse uitdaging? De fusies in de Amerika mediasector vorig jaar (Disney met ABC, Time Warner met Turner) zijn mede oorzaak van deze week aangekondigde combine van het Duitse concern Bertelsmann en de Belgisch-Franse tv-groep CLT.

Een typerend voorbeeld van de dynamiek zijn de fusiebesprekingen die de twee Britse telecomgiganten British Telecom en Cable & Wireless vorige week opnieuw zijn begonnen, nadat eerdere onderhandelingen schipbreuk leden. Als zij samengaan, is dat om een positie op wereldschaal te verwerven, met als kroonjuweel een meerderheidsbelang in de dominante telefoonmaatschappij in Hongkong, met uitzicht op de Chinese markt. Tegelijkertijd moeten zij dan een van hun Britse bedrijven verkopen, anders zullen de toezichthouders op de concurrentie, in Londen of Brussel, nooit akkoord gaan. Deze verkoop - van dochter Mercury van Cable & Wireless - biedt nieuwkomers op de Britse markt een buitenkansje. Iets voor het Amerikaanse AT&T? Of voor Deutsche Telekom? En als AT&T de race wint, wat is dan de reactie van Deutsche Telekom?

Mislukken de fusiebesprekingen met British Telecom dan blijft Cable & Wireless een primaire kandidaat om overgenomen te worden. De onderneming is in play, zoals de Amerikaanse bankiers het noemen. Cable & Wireless viel vorig jaar ten prooi aan een bestuursconflict en moet zijn aandeelhouders resultaat laten zien. Vorig jaar verging het de respectabele zakenbank Warburg net zo. Een fusie met de Amerikaanse concurrent Morgan Stanley ketste af en Warburg zocht zijn toevlucht bij de Zwitserse bank Swiss Bank.

Wie de bedragen van honderden miljarden dollars leest die jaarlijks met de fusiemanie gemoeid zijn, verwacht haast automatisch dat zulke strategieën succesvol zijn. Dat pakt echter anders uit, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Industriebeleid-hoogeleraar Schenk noemt dat de fusieparadox: het kost veel, maar levert relatief weinig op in de zin van betere economische prestaties. Hij vergelijkt het fusieproces met een epidemie: het overkomt bedrijven, al denken topmanagers vaak dat het anders is. Schenk in ESB:“Een belangrijk verschil tussen een epidemie en een fusiegolf is echter, dat het enige vaccin (namelijk acquisitie) de verbreiding van het verschijnsel juist bevordert.”

    • Menno Tamminga