Het nieuws van donderdag 4 april 1996

Bij bezuinigingen was 'overval' de effectieve methode

Begin 1976 onderneemt minister van Financiën Wim Duisenberg een toernee van drie maanden om 'zijn' 1 procent-operatie aan het volk uit te leggen. Om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden, zal er de komende jaren een kleine 10 miljard gulden bezuinigd moeten worden. Volkskrant-redacteur Harry van Seumeren heeft voor de gelegenheid een populaire tekst vervaardigd. De eerste bijeenkomst in Sittard trekt 800 mensen. Aan het eind vraagt de minister een aanwezige om een reactie. “Ik heb er van het begin tot het eind geen woord van begrepen”, zegt de aangesprokene, “maar u hebt zo'n mooie stem. Het zal wel goed zijn.” Zijn buurman, minder overtuigd, zegt: “Als je maar van de AOW af blijft.” Bijna twintig jaar later zegt professor Kolnaar, kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER) en CDA-coryfee, dat de AOW niet ontzien kan worden bij de sanering van de overheidsfinanciën. Een dag later zegt de CDA- lijsttrekker Brinkman het hem na. Een desastreuze verkiezingsnederlaag is het gevolg. Toch heeft Brinkman alleen maar hardop gezegd wat ook in de andere grote partijen leeft. Ook de AOW, het laatste bolwerk van de verzorgingsstaat, wankelt.In de tussenliggende twintig jaar is de houdbaarheid van de verzorgingsstaat en in het bijzonder die van de sociale zekerheid voortdurend onderwerp van debat geweest. Het lijkt alsof er tussen deze twee momenten een ononderbroken lijn loopt van ingrepen, stelselwijzigingen en bezuinigingen die ten doel hebben de verzorgingsstaat te stroomlijnen, bij te schaven of opnieuw in te richten. Maar er waren wel degelijk ook fundamentele omwentelingen - meestal na een 'overval'. De eerste was die van Duisenberg. “Iedereen riep het. En dat was het ook.”In De Balie in Amsterdam wordt vanavond de eerste van vier bijeenkomsten gehouden over 'De negen levens van de verzorgingsstaat'. Medewerking verlenen Wim Duisenberg (ex-minister van Financiën), Arie Groenevelt (ex-voorzitter Industriebond FNV), G. Wagner (ex-voorzitter van de raad van bestuur van Koninklijke/Shell Groep), Hannie van Leeuwen (ex-Tweede Kamerlid, CDA) en Johan Stekelenburg, voorzitter van het FNV.