'Prikpil voor mannen nu net zo veilig als vrouwenpil'

ROTTERDAM, 2 APRIL. De anticonceptie-prikpil voor mannen heeft volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nu een even grote betrouwbaarheid als de pil voor vrouwen. Dit blijkt uit recent onderzoek, gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Fertility and Sterility, waarbij vierhonderd paren tweeëneenhalf jaar de mannenpil gebruikten.

De prikpil waar de WHO onderzoek naar doet bestaat uit wekelijkse injecties met het mannelijk geslachtshormoon testosteron. Testosteron remt de produktie van hormonen die de zaadballen aanzetten tot de aanmaak van zaadcellen. Die hormonen worden uitgescheiden door de hypofyse, een klier onderaan de hersenen die het contact verzorgt tussen hersenen en de lichaamsfuncties die hormonaal worden geregeld. De bloeddruk hoort daarbij, maar ook het reproduktiesysteem van mannen en vrouwen. De hypofyse werkt met een terugkoppelingsmechanisme. De zaadballen produceren behalve zaadcellen ook testosteron. Als de hypofyse merkt dat er voldoende testosteron in het bloed zit stimuleert de klier de zaadballen niet langer.

De mannen die aan het onderzoek meededen kregen wekelijks een testosteroninjectie in hun bil. Zij waren tussen de 21 en 45 jaar oud en leefden in een stabiele relatie waarbinnen geen kinderwens bestond. In de onderzoeksperiode werden vier partners zwanger. De onderzoekers keken niet alleen naar ontstane zwangerschappen, maar ook naar het aantal zaadcellen in het sperma van de mannen. De testosteroninjecties verlagen de zaadproduktie tot een niveau waarop de kans op zwangerschappen vrijwel verdwenen is. Mannen die minder dan drie miljoen zaadcellen per milliliter sperma produceren blijken in de praktijk onvruchtbaar te zijn. Normaal sperma bevat 50 tot 150 miljoen zaadcellen per milliliter.

Eerder onderzoek wees uit dat slechts bij 60 procent van de mannen de testosteron-prikpil een goed anti-conceptiemiddel zou zijn. Maar daarbij werd het volledig verdwijnen van de spermaproduktie als maatstaf genomen. Als de drempel van 3 miljoen cellen als criterium wordt aangehouden, is het middel bij 38,6 procent meer mannen effectief, aldus onderzoeksleider Fred Wu, een endocrinoloog aan de universiteit van Manchester.

Wu verwacht dat binnen een aantal jaren de pijnlijke wekelijkse prik tot het verleden kan behoren. Het testosteron zou kunnen worden 'verpakt' in langer-werkende injectievloeistoffen, in tabletten of zelfs in pleisters.

Aan het eerdere onderzoek namen aanvankelijk 271 mannen deel, 152 hielden er mee op omdat hun spermaproduktie niet binnen zes maanden laag genoeg was, of omdat ze alsnog kinderen wilden, of omdat ze last hadden van bijwerkingen. Twee mannen klaagden over gewichtstoename, negen kregen acne en drie vonden dat ze agressiever werden, of veel meer zin kregen in vrijen.

Pagina 4: 'Bijwerkingen remmen succes van mannenpil'

Juist door de bijwerkingen van testosteron betwijfelen veel endocrinologen of de testosteronprikpil ooit een succes zal worden. Behalve de korte-termijneffecten bestaat er vrees voor hart- en vaatziekten en prostaatfawijkingen op langere termijn. “Voor de gezondheid van mannen zou het beter zijn om het in het bloed circulerend testosteron te verlagen,” zei Dennis Lincoln, directeur van de afdeling reproductieve biologie van Britse Medical Research Council in Edinburgh onlangs in de het Britse weekblad New Scientist.

Een mannenpil die ook gezond is zou de boodschap van hypothalamus naar hypofyse moeten beïnvloeden. De hypothalamus maakt het hormoon gonadotrofine waarmee de hypofyse wordt aangestuurd om luteiniserende hormoon en follikel stimulerend hormoon te maken. Het blokkeren van de werking van gonadotrofine legt zowel de produktie van zaadcellen als van testosteron stil, waardoor de man onvruchtbaar wordt, zonder het testosterongehalte te verhogen.

Het risico bestaat dat het testosterongehalte dan te laag wordt, wat goed is voor het hart, maar slecht voor de botten. Mannen kunnen dan last krijgen van de vrouwenkwaal botontkalking. Het grote nadeel van een eventuele gonadotrofineremmer is dat hij duur is en er geen zicht is op een tabletvorm of pleister. Het middel moet worden geïnjecteerd. De WHO ziet de anticonceptie met het goedkope testosteron vooral als een middel dat bruikbaar is in de ontwikkelingslanden.

Geheel nieuw is de benadering om niet de produktie van zaadcellen bij de man te blokkeren, maar de werking van het sperma te hinderen. Als bij de bevruchting een zaadcel een eicel binnen dringt, moet de spermacel zich door een suikerlaagje rond de eicel heen werken. De spermacel knipt de suikers kapot met het enzym N-acetyl-b-d-hexoaminase.

Inmiddels is een molecuul gevonden die dit enzym blokkeert. Van mannetjesratten die de stof met hun voeding binnen kregen werden 98 procent onvruchtbaar. In de reageerbuis werd ook sperma van stieren en rammen uitgeschakeld.