Liberalisering luchtvaart: goedkoop en zonder franje

ROTTERDAM, 30 MAART. Hoewel de luchtvaartliberalisering in Europa tot nu toe nog niet tot brede en spectaculaire prijsdalingen leidde, komen er gaandeweg toch meer uitzonderingen op die regel.

Neem het Britse EasyJet dat op 24 april een dagelijkse verbinding gaat onderhouden tussen Schiphol en het Londense Luton voor een bodemtarief van 99 gulden enkele reis. Op drie mei worden dat drie dagelijkse vluchten en van de zomer waarschijnlijk vier. Easyjet, dat nu met drie Boeing 737's vliegt, werd afgelopen november pas in Londen opgericht door de 29-jarige Grieks-Cypriotische rederszoon Stelios Haji-Ioannou.

Hij begon toen met lijndiensten tussen Luton en de Schotse plaatsen Glasgow, Edinburg en Aberdeen vanaf 29 pond (zo'n 75 gulden) enkele reis. Nu gaat de prille maatschappij dus ook op continentale bestemmingen vliegen, te beginnen met Amsterdam. “Vliegen naar Londen wordt met ons betaalbaar voor iedere Nederlandse consument”, verzekerde de jeugdige vliegpionier deze week tijdens een bliksembezoek aan Amsterdam. “In Europa zijn de vluchten nog twee keer zo duur als in de VS. Wij hebben intensief gekeken naar de laagst mogelijke tarieven in combinatie met gemakkelijk en flexibel vliegen. Als eersten in Europa zijn wij daarin geslaagd.”

De opzet van Easyjet is even simpel als de naam van het nieuwe vliegbedrijf. Passagiers die een ticket willen, kunnen direct met het bedrijf bellen, dus zonder tussenkomst van reisbureaus. EasyJet geeft dan geen ticket maar een reserveringsnummer af waarmee de reiziger op Schiphol een instapkaart krijgt. Betaling gaat per ambulante debit- en creditcards, eurocheques en op het vliegveld bij de EasyJet-balie. Aan boord ontbreekt elke franje. Naar verluidt kunnen passagiers wel terecht bij de 'EasyKiosk' voor een snack en een drankje.

De stoelen worden verkocht volgens het al even eenvoudige 'wie-het-eerst-komt, die-het-eerst-maalt'-beginsel. Naarmate het toestel volgeboekt raakt - en daar toont Haji-Ioannou zich een behendig zakenman - stijgt de bodemprijs van 99 gulden via 129 en 159 gulden naar 199 gulden voor de laatste plaatsen. Al is ook dat minder dan de helft van het tarief dat de gevestigde concurrentie op het traject Amsterdam-Londen vraagt. Hoeveel stoelen gaan voor het goedkoopste tarief van 99 gulden weg? “Dat hangt af van de dag en het tijdstip van de vlucht”, zegt Haji-Ioannou in een telefonisch interview. “Maar afgaand op onze ervaringen op de routes naar Schotland, zal dat uitkomen op 40 à 50 procent.”

EasyJet is zeker niet de enige nieuwkomer op het Europese toneel. Zo meldde captain Raymond Johnson onlangs dat zijn nieuwe World Airlines dit voorjaar met enkele BAe-146 toestellen verbindingen denkt te gaan onderhouden tussen London City Airport en Schiphol. Ryanair uit Dublin heeft inmiddels met lage tarieven 37 procent van de Iers-Britse vliegmarkt op Aer Lingus en British Airways veroverd. En afgelopen januari ging zakenman Markus Casey met zijn nieuwe Eurowest verbindingen onderhouden tussen Londen en reeksen andere Britse steden.

Niet alleen op de allang gedereguleerde Britse eilanden schieten nieuwe airlines als paddestoelen uit de grond. In Spanje maken nu Air Europa, Spanair en Air Nostrum op de drukste binnenlandse lijnen Iberia het leven zuur. In Frankrijk wordt Air France onder meer uitgedaagd door Air Liberté dat vanuit Parijs zeer goedkope vluchten aanbiedt naar Bordeaux en Toulouse, en door Fairlines dat juist heel chique en pittig geprijsde vluchten verzorgt tussen de Franse hoofdstad en Nice. En in Italië wordt het staatsbedrijf Alitalia op de drukste nationale route Milaan-Rome nu uitgedaagd door de scherp prijzende nieuwkomers Air One en Noman. Dit concurrentiegeweld zal waarschijnlijk nog toenemen als volgend jaar mei de laatste fase van de Europese luchtvaartliberalisering intreedt. Dan mogen ook buitenlandse airlines op elke binnenlandse route van een ander land gaan vliegen. De KLM zou dan bijvoorbeeld diensten mogen beginnen tussen München en Berlijn of tussen Madrid en Barcelona.

Stelios Haji-Ioannou van EasyJet en veel andere aspirant-vliegpioniers laten zich inspireren door Amerikaanse bedrijven als Southwest Airlines en Valuejet die vliegen zonder franje en met zeer goedkope tarieven al 15 procent van de reusachtige Amerikaanse markt wisten te veroveren. Daar staat echter tegenover dat in Europa het vliegen sowieso duurder blijft door de kortere afstanden, de duurdere luchtverkeersleiding, lokale monopolies in grondafhandeling, en de rol van Europese chartermaatschappijen die al goedkoop vliegen en in de VS nauwelijks bestaan.

De meest ambitieuze poging om de gevestigde orde in de Europese luchtvaart te doorbreken wordt de komende zomer verwacht van de Britse groot-ondernemer en showman Richard Branson. Hij heeft serieuze plannen om zijn intercontinentaal vliegende Virgin Atlantic Airways te complementeren met een nieuw Virgin Europe. Branson wil geheel in stijl een vliegende start maken door het vanaf Brussel vliegende European Belgian Airlines (EBA) op te kopen en uit te breiden. EBA onderhoudt sinds anderhalf jaar met redelijk succes vliegverbindingen tussen de Belgische hoofdstad en Wenen, Rome, Barcelona en Madrid voor de retourprijs van 350 gulden, ongeveer eenderde van het standaard economy-tarief dat de 'gevestigde' airlines aanhouden. Kopenhagen en Stockholm komen daar weldra bij.