Het einde van de omroepen

Het lijkt een welhaast met militaire precisie georkestreerd offensief, de opmars van de commerciële zenders in de laatste weken. Zoals elke strateeg weet is de eerste, verrassende klap vele daalders waard. Honderden miljoenen zelfs, als je die uit laat delen door de stoottroepen van KNVB-generaal Jos Staatsen, in de vorm van een compleet sportnet. Terwijl de vijand in opperste verwarring door elkaar rent en maarschalk Kok en zijn adjudanten wanhopig trachten de bevolking te sussen, plaats je gelijk de tweede stoot: de eis om geld te ontvangen van de kabelexploitanten, in plaats van te betalen voor doorgifte, zoals tot nu toe gebruikelijk. Ook die slag heeft de commercie inmiddels goeddeels binnen. Dan, met alle aandacht gevestigd op het snel ineenstortende front, landt een tweede macht ver achter de linies, voor een gedurfde actie tegen het hart van de vijandelijke stellingen: je eist dat er een eind komt aan de verplichte doorgifte van de publieke zenders uit de buurlanden. Tegelijkertijd probeert de Filmnet-divisie de vijandelijke aanvoerlijnen af te snijden, door te eisen dat de BBC van de kabel gehaald wordt tijdens de Oscar-uitreiking. Als alles goed gaat, zo hebben de commerciële planners berekend, valt Hilversum nog voor pasen, en geeft Den Haag zich onvoorwaardelijk over.

Maar dat laatste, dat heim bevor die Blätter fallen, is al vaker een illusie gebleken. En van een echte gecoördineerde actie van een media-industrieel kompleks, de droom van elke ouderwets-linkse complotdenker, is uiteraard geen sprake. Zo gehaaid zijn onze omroepondernemers nu ook weer niet. Eerder lijkt het dat iedereen tijdens het tumult rond het sportnet ineens zijn kans schoon zag om een graantje mee te pikken, en dat net iets brutaler deed dan hij gedurfd zou hebben als Hilversum en Den Haag in die kwestie hun rug wat rechter gehouden hadden.

De gekste kwestie is wel die rond de Oscar-uitreiking van afgelopen maandag. Filmnet had van eigenaar ABC de exclusieve rechten van dat programma voor Nederland gekocht en eiste daarom dat de BBC, die het programma ook uitzond, in Nederland en Vlaanderen tijdelijk zou worden uitgeschakeld. Een rare eis, die overigens in Vlaanderen nog is ingewilligd ook. Het is immers hooguit de BBC die de rechten van Filmnet schendt, niet de kabelexploitanten. Die laatsten mogen en moeten immers de BBC integraal doorgeven. Filmnet is in zijn gretigheid gewoon getild door ABC, hadden ze maar beter op moeten letten.

Wie even doordenkt ziet waartoe dit soort ontwikkelingen kan leiden: er zijn legio televisieprogramma's, vooral series, die in een buurland worden uitgezonden, maar ook aan een Nederlandse omroep verkocht worden. En altijd exclusief. Als we de redenering van Filmnet volgen, kunnen we de mediale grenzen wel met krantenpapier dichtplakken. Maar pas werkelijk omineus is, dat men er kennelijk geen been in ziet om te eisen dat hele zenders worden gesmoord op basis van een financieel onderonsje. Daar zit een reëel risico dat, net als bij het sportnet, de vrije nieuwsgaring wordt aangetast. Nu gaat het nog om gebeurtenissen die zich op privé-terrein afspelen - een theater in Hollywood, voetbalstadions - maar wat als straks bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam de tv-rechten voor de Uitmarkt, de zoveelste huldiging van Ajax of de kranslegging op 4 mei op de Dam meent te moeten gaan verhandelen? Dat kunnen nog frisse kwesties worden.

Bizarre toestanden zijn het. Maar nog bizarder is dat het, hoe ongehoord nieuw ook, vermoedelijk om een achterhoedegevecht gaat. Immers, de omroepinfrastructuur zoals we die kennen, met programma's die via aan vergunningen gebonden etherkanalen worden uitgestraald, zou zijn langste tijd wel eens gehad kunnen hebben. De eerste tekenen van wat komt zijn al te zien. Schoorvoetend steekt digitale video-conferencing het kopje boven het gras: mensen die via een kabel on-line met elkaar praten, en elkaar daarbij ook kunnen zien. Dat is tv in zijn zuiverste vorm. De kwaliteit laat nog veel te wensen over, maar dat is vooral een kwestie van (capaci)tijd. Daarnaast biedt het internet nu al een structuur waarbij iedereen zijn eigen omroepje kan zijn, zonder vergunningen of andere ambtenarij, al is het net nog veel te traag voor bewegend beeld in real-time. Maar er bestaan naast het 'openbare' internet al diverse aparte, supersnelle netten voor zware wetenschappelijke en militaire toepassingen, dus waarom zou er niet een beperkt net van hoge capaciteit kunnen komen dat alle kabelexploitanten verbindt?

Een écht televisie-net. Als dat er ligt, komt een Internet-achtige televisie in de buurt. Een omroep is dan niets meer dan een aan dat net gekoppelde site die programma's bevat. Dat kunnen live-programma's zijn, waarvoor je net als nu op tijd moet zijn, en ingeblikt spul. Maar alles kan heel gemakkelijk een tijd blijven staan, zodat elk programma op elk gewenst moment bekeken kan worden. De kijker abonneert zich op een omroep, of betaalt via een soort pay-per-view systeem. Beide kunnen nu al bij commerciële netsites (dát is de voortrekkersfunctie van porno op het net: daar worden betaalmethoden uitgedacht en getest). Hoe je in de maalstroom van aanbieders je favoriete omroepen en programma's vindt? Via de cyber-bode, een net-site die er uitziet als een programmagids, waarin je eenvoudigweg het programma aanklikt dat je wilt zien. Makkelijk zat. Het lastige programmeren van de videorecorder hoeft ook niet meer, een klik op 'kijk nu' of 'kijk later' is voldoende. Opslag kan op de eigen ontvangeenheid, of op een server bij de kabelexploitant, zoals de profeten van de netwerk-pc voorstaan.

Mooi, nietwaar? Nu alleen nog een paar kleine technische hinderpalen overwinnen: de vervanging van analoge TV door zuiver digitale, razendsnelle reuzenschijven ter vervanging van videotape, bijpassende camera's en ontvangers, en - het moeilijkst van alles - een nieuwe algemeen geaccepteerde standaard voor net-tv. Als dat allemaal lukt, dan kan een mooi nieuw tv-tijdperk aanbreken. Maar voor het pensioen van André van der Louw zal het jammer genoeg nog niet zover komen.