Geheimzinnige Hyakutake geeft sterrenwacht veel werk

UTRECHT, 28 MAART. Op het dak van Volkssterrenwacht De Sonnenborgh staan tientallen mensen in de rij om even door een telescoop te kijken. Komeet Hyakutake scheert langs het firmament en in De Sonnenborgh kunnen geïnteresseerden dit hemellichaam in ogenschouw nemen. Bijna vanaf de ingang beginnen de rijen voor de twee telescopen; de collegezaal waar uitleg wordt gegeven zit tot vijf keer toe vol. De meest gehoorde termen: 'prachtig', 'ongelooflijk' en vooral 'nee, dat kan niet'.

Het is de tweede keer in twintig jaar dat vanaf de aarde een komeet is te zien. De Utrechtse sterrenwacht is sinds ruim een week bijna iedere heldere avond geopend voor het publiek omdat “iedereen de kans moet krijgen Hyakutake te zien”. Peter Leonhart, manager van de koepel: “Bezoekers kunnen hier vragen stellen aan medewerkers, er wordt in begrijpelijke termen over het heelal gepraat. Ik denk dat het komeetkijken daarom zo populair is.”

“Ik dacht dat het een flits zou zijn”, zegt een man verbaasd als hij door de telescoop de ronde wazige vlek ziet. Een medewerker van De Sonnenborgh legt uit dat het lijkt alsof de komeet stilstaat omdat hij vijftien miljoen kilometer van onze planeet is verwijderd. In werkelijkheid beweegt de komeet zich razendsnel voort, per etmaal zo'n tien tot vijftien graden. Ter vergelijking: de afstand van de aarde naar de maan is één graad.

“Wat is een komeet nu precies”, vraagt bijna iedereen. Voor de zoveelste keer steekt Robbert Wielinga, die bijna iedere nacht naar Hyakutake tuurt en bloeddoorlopen ogen heeft van het slaapgebrek, het verhaal af. “De komeet bestaat uit een kern van ijs waarin gas en stofdeeltjes zitten. Wanneer de komeet in de buurt van de zon komt, verdampt het ijs en komt er gas en stof vrij. Het gas wordt geactiveerd door de zon en licht op. Dat is de staart van de komeet. Het stof, met daarin soms stukken steen en ijzer van kilometers doorsnee, blijft hangen in de baan waarin de komeet draait.”

Wanneer in de collegezaal wordt verteld dat de gasstaart van Hyakutake miljoenen kilometers lang is en de doorsnee van de kern duizend tot tweeduizend kilometer, klinkt ongelovig gemompel. Aad van der Brugge, oprichter van de Utrechtse sterrenwacht en amateurastronoom, is gewend aan de fascinatie voor het verschijnsel. “Een komeet heeft iets mysterieus, omdat mensen zich niets kunnen voorstellen bij een gasstaart van miljoenen kilometers. Vroeger dacht men dat het iets met God te maken had. Meteorieten - stofdelen van de komeet die door de dampkring vallen en op aarde terecht komen - werden dan ook beschouwd als heilige stenen.”

Veel bezoekers vragen waar zo'n komeet vandaan komt. “Ergens in het heelal bevindt zich misschien een kometenwolk, van miljarden kometen bij elkaar”, zegt Van der Brugge. “Een ster, zoals onze zon er een is, komt langs deze 'wolk'. Door de aantrekkingskracht van de ster schieten een paar kometen los en die worden het heelal in geslingerd. De kometen draaien in een baan, en wanneer die tussen de zon en de aarde loopt, kunnen mensen hem zien.” Dat is nu het geval, Hyakutake gaat 'slechts' op vijftien miljoen kilometer langs ons heen. “En als een komeet dichterbij komt, slaat hij dan in op aarde”, vraagt een bezoeker. “Weinig kans”, zegt Van der Brugge. “Pluto is groter en zal de klap wel opvangen.”

Wie nog een glimp van Hyakutake wil opvangen, moet snel zijn - de komeet verwijdert zich in hoog tempo. De volgende keer dat hij langs komt, is over 15.000 jaar. “Misschien kunnen we hem dan achtervolgen”, zegt Wielinga. “Zou dat even gaaf zijn.”

Hyakutake is tot morgenavond in De Sonnenborgh te zien. Op 4 april is de sterrenwacht tot 03.00 uur geopend, omdat de komeet die nacht door een maansverduisering extra goed te zien is.