Duisternis rond privé-detectives

Privé-detectives vormen een duistere economische sector. Bij de sectie Advies- en Onderzoeksbureaus van de Vereniging van Particuliere Beveiligingsorganisaties (VPB) zijn de meeste grotere recherchebureaus aangesloten. Op het ogenblik heeft deze sectie 22 leden, die ieder met zo'n vijftien medewerkers speuropdrachten uitvoeren. Binnenkort hoopt deze organisatie het aantal leden tot dertig uit te breiden. Zij meent dat haar leden dan zo'n zeventig procent van de Nederlandse markt voor het particuliere recherchewerk in handen hebben.

Controleerbaar is die veronderstelling niet. De meeste van de meer dan tweehonderd vergunningen voor particuliere rechercheurs die zijn afgegeven door het ministerie van Justitie, zijn in handen van eenmans bedrijfjes. Verondersteld wordt dat veel van die privé-detectives zo'n vergunning de afgelopen jaren alleen voor de zekerheid hebben aangevraagd. Als ze in de toekomst nog eens daadwerkelijk particulier rechercheur willen worden, hopen ze dankzij hun vergunning geen last te hebben van zwaardere eisen die mogelijk tegen die tijd aan het beroep worden gesteld.

De recherchebureaus die wel gebruik maken van hun vergunningen, hebben nog niet voldaan aan de recente eis van Justitie om jaarverslagen te maken. Er zijn dan ook geen cijfers voorhanden over zaken als omzetten, winsten of de specialiteit van privé-detectives waar de meeste vraag naar is. De sectie Advies- en Onderzoeksbureaus van de VPB heeft ook geen gegevens over de economische betekenis van de hele branche.

De belangrijkste klanten van de grotere particuliere recherchebureaus zijn ondernemingen. Geschat wordt dat tachtig procent van het werk van privé-detectives te maken heeft met diefstal en fraudes. Meestal moeten de particuliere rechercheurs oplichting uitzoeken die binnen een onderneming is gepleegd door eigen medewerkers. De leiding van zo'n onderneming voelt er vaak niet voor om de gewone politie te waarschuwen, omdat dit kan leiden tot als onaangenaam ervaren publiciteit over het bedrijf. Bovendien vindt men nogal eens dat iemand die zijn ontslag wegens diefstal heeft aanvaard, genoeg beschadigd is en niet ook nog de gang naar de rechter hoeft te maken.

Overigens is de primaire taak van de privé-detective bij bedrijven doorgaans niet het opsporen van een dader, maar het beantwoorden van de vraag hoe een fraude heeft kunnen gebeuren en welke maatregelen nodig zijn om herhaling te voorkomen. Onderzoekbureaus worden ook ingeschakeld voor het opsporen van lekken binnen een onderneming waardoor bedrijfsgeheimen in handen van derden kunnen komen.

Vaste klanten van de onderzoekers zijn verzekeringsmaatschappijen. Die willen bijvoorbeeld onderzocht hebben of verzekerden niet in strijd met de polisvoorwaarden hebben gehandeld. Ook de oorzaak van een brand laten verzekeraars nogal eens nauwkeurig nazoeken. Wie zelf zijn deur forceert om een inbraak te fingeren, riskeert ook te worden geconfronteerd met de particuliere rechercheur, meestal een voormalig politieman die aan de hogere verdiensten van de vrije markt de voorkeur heeft gegeven.

Enkele recherchebureaus hebben als specialiteit het begeleiden van ondernemers die ontvoering zouden riskeren. Volgens een ingewijde komt het verscheidene keren per jaar voor dat een Nederlandse ondernemer met ontvoering wordt bedreigd. Dit zou zich vooral voordoen bij zakenlieden die zich op Oost-Europa en het Midden-Oosten richten. Het gebeurt jaarlijks ook een aantal keren dat privé-detectives worden ingeschakeld nadat gepoogd is ondernemingen af te persen. Meestal gebeurt dit in de levensmiddelensector. Bedrijven ontvangen telefonisch of per brief de bedreiging dat de kwaliteit van hun produkten zal worden aangetast als ze niet betalen.

Bij de sectie Advies- en Onderzoekbureaus van de VPB wordt overigens betwijfeld of fraude de laatste jaren toeneemt. De privé-detectives hebben de indruk dat zij meer opdrachten krijgen omdat fraude minder wordt verzwegen. Het komt in ieder geval vaker voor dan tien jaar geleden dat iemand die een arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft aangevraagd, in opdracht van een verzekeraar wordt geobserveerd en gefotografeerd om na te gaan of hij nog maar zo weinig werk kan verrichten als hij heeft verklaard.

Hoe actiever ze zijn, hoe meer de vraag zich opdringt naar de betrouwbaarheid van de particuliere rechercheurs. Het ministerie van Justitie overlegt op het ogenblik met de brancheorganisatie over een vakdiploma dat behaald zou kunnen worden na een MBO-opleiding in zowel de juridische kanten van het vak als onderzoektechnieken. De sectie van de VPB zelf schrijft leden een gedragscode voor, met eisen over samenwerking met de politie, geheimhouding, het uitsluitend bewandelen van legale wegen en het afwijzen van geschenken.