De denkende keuken

Stel, je komt thuis. De deurknop herkent je en doet automatisch open. De lichten gaan aan. De stereo-installatie, die merkt dat je enige ontspanning kunt gebruiken, speelt je favoriete Mozartsonate. Je schoenen zuigen via het tapijt het laatste nieuws op, dat wordt geprojecteerd op de glazen van je bril.

Het lijkt een scenario van een komische Hollywood-film, maar het is de bloedserieuze doelstelling van het project 'Dingen Die Denken' van het Media Lab van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Boston.

Een maand of wat geleden demonstreerde MIT-onderzoeker Neil Gershenfeld op een congres van computerfabrikant Compaq in Houston (Texas) een wel zeer originele manier om visitekaartjes uit te wisselen. Gershenfeld schudde de hand van een collega en op dat moment verscheen de tekst van diens visitekaartje op een projectiescherm. Beide mannen vormden een elektrisch circuit. De collega van Gershenfeld stond met zijn ene voet op een spanningsbron. Een minuscuul stroompje vloeide via zijn handen naar Gershenfeld, die op een aardelektrode stond. De elektriciteit was zodanig gemoduleerd dat ASCII-tekst (kale tekst zonder opmaak) kon worden meegestuurd. Erg snel gaat dat nog niet, maar in de toekomst hoeven we geen visitekaartjes meer bij ons te dragen, zo beloofde Gershenfeld in Houston. 'Alle noodzakelijke apparatuur kan straks gewoon in onze schoenen worden ingebouwd.'

Intelligente beker

Gershenfeld is een van de onderzoekers van het 'Dingen Die Denken'-programma van het media-laboratorium van het MIT. Alledaagse gebruiksvoorwerpen - van kleding tot meubilair - moeten uiteindelijk zo intelligent worden dat ze niet alleen onderling, maar ook met hun gebruikers kunnen communiceren. Kleding zou over onze gezondheid kunnen waken en afwijkingen aan de huisarts doorgeven. Een intelligente beker zou de koffiepot kunnen waarschuwen dat de koffie lauw wordt. Wekkers zouden informatie over vertrektijden van vliegtuigen kunnen ontvangen, zodat men langer in bed kan blijven liggen bij vertraging.

Bedrijven als Philips, AT&T, Motorola, Microsoft, Nike en Walt Disney hebben toegezegd jaarlijks zo'n 5 miljoen dollar in het programma te stoppen. Genoeg om een faculteit van twaalf onderzoekers op de been te houden, zo zegt coördinator Richard Bolt. 'Dingen Die Denken' is een oude droomwens van Nicholas Negroponte, de directeur van het Media Lab,' vertelt Bolt in zijn krappe werkkamer. 'In zijn vorig jaar verschenen boek Digitaal Leven schrijft hij hoe je met een broodrooster een relatie zou kunnen onderhouden als het apparaat over enige intelligentie zou beschikken. Dergelijke apparaten zouden ons leven een stuk draaglijker kunnen maken. Een van onze onderzoekers herinnerde zich hoe hij op een dag in de keuken een saus zat op te warmen toen de telefoon ging. Hij vergat het vuur uit te zetten en toen hij weer in de keuken kwam was niet alleen de saus, maar ook de pan verbrand. Hij was vreselijk boos op zichzelf, maar in de toekomst moet je de pan de schuld kunnen geven. Die had het fornuis uit moeten zetten.'

De technologie die dit soort toepassingen mogelijk moet maken, werd jaren geleden door het Media Lab ontwikkeld, zij het voor andere doeleinden: muziektechnologie. Voor muzikant Yo Yo Ma werd bijvoorbeeld een cello met een groot aantal sensoren uitgerust. Gegevens over de positie van de linker- en rechterhand werden doorgegeven aan synthesizers en samplers (machines die geluidsopnamen kunnen afspelen), zodat deze instrumenten de cello konden begeleiden. Toen de MIT-technici de positie van de strijkstok wilden meten aan de hand van een variërend zwak elektrisch veld, bleek dat een probleem te zijn: de metingen werden verstoord door de hand van de cellist, die als een stroomgeleider fungeerde. Het probleem was opgelost toen de onderzoekers het lichaam zèlf als zenderelektrode - dus als spanningsbron - of als ontvangerelektrode lieten fungeren.

Slimme stoel

De experimenten met hyperinstrumenten brachten de Media Lab-onderzoekers op het idee om ook gebruiksvoorwerpen met elektroden uit te rusten. Door de pink op een zenderelektrode te houden kon met de wijsvinger een aanwijstekentje (cursor) op een computerscherm worden bewogen zonder dat het scherm werd aangeraakt. Ook kon men door de rechterhand naar links te bewegen de bladzijden van een elektronische krant omslaan.

Smith denkt aan technologie om de geometrie van objecten te kunnen bepalen, zodat die door andere objecten herkend kunnen worden en objecten in elkaars omgeving informatie zouden kunnen uitwisselen. Sensoren in een kamer zouden via een zwak elektrisch veld een driedimensionaal beeld van de omgeving kunnen opbouwen. Zover is het nog lang niet. Joe Paradiso: 'Tot dusverre hebben we alleen geëxperimenteerd met oppervlakken die niet veel groter zijn dan een tafelblad.'

Een niet minder grote uitdaging is om het lichaam als Personal Area Network in te richten. Schoenen en kledingstukken zouden met speciale microprocessoren kunnen worden uitgerust en elektrische signalen zouden zodanig gemoduleerd kunnen worden dat zij informatie via het lichaam naar zendertjes of externe elektroden kunnen transporteren. 'We hebben ons omringd met intelligente apparaten als magnetron, videorecorder en de thermostaat', aldus Richard Bolt, 'maar ze kunnen niet met elkaar - en laat staan met hun gebruikers - communiceren. In de toekomst kun je een muur in huis vragen een vlucht naar Londen te boeken.'