Conversatie met de spinnen

Murder in the first. Regie: Marc Rocco. Met: Kevin Bacon, Christian Slater, Gary Oldman, Embeth Davidtz, Brad Dourif. In zes theaters.

Voor Amerikanen is Alcatraz meer dan zomaar een voormalige gevangenis in de baai van San Francisco: het eiland, dat jaarlijks een miljoen toeristen trekt, is een symbool van de ontsporende strijd tegen de harde criminaliteit - een legendarische plaats die geassocieerd wordt met een barbaars regime, wrede bewakers, middelen die erger zijn dan de kwaal. Voor niet-Amerikanen is Alcatraz vooral het decor van een onderbelichte ontsnappingsfilm van Don Siegel, met Clint Eastwood als de heroïsche gevangene die begin jaren zestig korte metten maakt met de mythe van de escape-proof prison, en zo de onttakeling inleidt van het gevangeniseiland.

Dat Eastwoods personage in Escape from Alcatraz überhaupt de energie en de speelruimte had om ontsnappingsplannen te maken, was te danken aan een andere beroemde gebeurtenis uit de historie van Alcatraz. Tenminste, dat suggereert de jonge regisseur Marc Rocco in Murder in the First, een film over een moordproces uit 1941 dat zou uitmonden in een verbetering van de levensomstandigheden van de gevangenen op Alcatraz.

Kevin Bacon speelt Henri Young, een kruimeldief die min of meer per ongeluk op Alcatraz terecht is gekomen en na een mislukte ontsnappingspoging door de gevangenisdirecteur (Gary Oldman in zijn zoveelste sadistische rol) in een isolatiekelder wordt gegooid. Als de half-krankzinnige jongeling na drie jaar - in plaats van de maximaal voorgeschreven 19 dagen - weer met de gewone gevangenen mag eten, vermoordt hij met een lepel de man die hem verraden heeft. Hij wordt aangeklaagd wegens moord en verdedigd door een idealistische advocaat (een op Kevin Costner in JFK lijkende Christian Slater) die probeert hard te maken dat het niet Young is die verantwoordelijk is voor de moord, maar het ontmenselijkende gevangenisregime.

Murder in the First begint als een kruising tussen Papillon en De graaf van Monte-Cristo, met een totaal verwilderde Bacon die wegkwijnt in een donker hol en gek van eenzaamheid zelfs met spinnen praat. Als de moord gepleegd is, verandert de film in een psychologisch rechtbankdrama waarin de meeste aandacht uitgaat naar de relatie tussen de advocaat en zijn bijna autistische cliënt. Maar hoe Bacon en Slater ook hun best doen, en hoe hard Rocco probeert om een zenuwachtige sfeer te creëren door de camera te laten bewegen als een wild beest in een kooi - het vuur slaat niet over. De dialogen zijn meer dan eens vlak en sentimenteel ('wie wil winnen, verliest soms het doel uit het oog) en het filmisch symbolisme - gekooide parkieten, kerstliedjes zingende kinderen op het gevangenisplein - is onverdedigbaar clichématig. In een goede bui zou je zeggen dat Murder in the First half gelukt is. Maar 'half mislukt' lijkt me een betere omschrijving.