Proces homohuwelijk in VS kan grote gevolgen hebben

Terwijl in Nederland de Tweede Kamer zich gisteren boog over de vraag of homoseksuele mannen en vrouwen mogen trouwen, is Amerika in afwachting van een gerechtelijke uitspraak over de kwestie die verstrekkende gevolgen kan hebben.

WASHINGTON, 26 MAART. Het vooruitzicht dat homoseksuele mannen en vrouwen in Hawaii wellicht al in de loop van volgend jaar de mogelijkheid krijgen om te trouwen, heeft het homohuwelijk in veel Amerikaanse staten tot een belangrijke en omstreden politieke kwestie gemaakt. Touroperators in Hawaii verheugen zich al op de legalisatie in hun staat van het huwelijk tussen partners van gelijk geslacht. Ze voorzien een stroom van homoseksuele huwelijkstoeristen als het eenmaal zo ver is. Want een huwelijk dat in één van de Amerikaanse staten is gesloten, moet volgens de Amerikaanse grondwet in alle 49 andere staten worden erkend.

Dat is precies de reden waarom de ontwikkelingen in Hawaii op de voet worden gevolgd in de rest van het land en tot grote ongerustheid hebben geleid bij vooral conservatieve politici. In de parlementen van 24 deelstaten zijn initiatieven genomen om het huwelijk tussen homo's, waar dan ook gesloten, alvast uitdrukkelijk onwettig te maken.

Dergelijke initiatieven, bedoeld om te voorkomen dat de homohuwelijken uit Hawaii straks erkend moeten worden, hebben tot nog toe wisselend succes gehad. Gisteren heeft de gouverneur van Colorado bijvoorbeeld zijn veto uitgesproken over een wet waarmee de volksvertegenwoordiging van deze staat een huwelijk tussen partners van gelijk geslacht onrechtmatig had willen verklaren. Maar in de staten Utah en Zuid-Dakota zijn dergelijke wetten wèl aangenomen, en in onder meer Californië is zo'n wet in de maak.

Ook Hawaii heeft een wet waarin wordt bepaald dat een huwelijk alleen gesloten kan worden tussen een man en een vrouw; het huwelijk zou bedoeld zijn voor 'man-vrouw-eenheden'' in staat tot voortplanting. Maar drie homoparen hebben een proces tegen de staat aangespannen om erkenning van hun huwelijk af te dwingen, met een beroep op de constitutie van Hawaii. Het hooggerechtshof van de staat stelde hen in 1993 in het gelijk, en oordeelde dat het discriminatie op grond van geslacht zou betekenen hun het recht op een huwelijk te onthouden - tenzij de staat overtuigend kan aantonen dat daarvoor dwingende redenen zijn.

Een lagere rechtbank beslist daarover deze zomer in eerste instantie. Naar verwachting komt de zaak, die bekend staat als Baehr v. Lewin, volgend jaar weer voor bij het hooggerechtshof en algemeen wordt aangenomen dat de staat de zaak zal verliezen. Een door de volksvertegenwoordiging van Hawaii ingestelde adviescommissie heeft zich onlangs voor legalisatie uitgesproken.

Tegenstanders zien het homohuwelijk als een ernstige bedreiging van de traditionele structuur van het gezin. Ze beroepen zich op historische en morele argumenten, maar ook op het belang van eventuele kinderen om zowel een vader als een moeder te hebben. Voorstanders vinden dat aan homoseksuele paren de economische en juridische voordelen van het huwelijk niet onthouden mogen worden. Praktische zaken als het recht van gezamenlijke ouderlijke voogdij, het recht op een gezinsverzekering, een gezamenlijke belastingaangifte, automatisch erfrecht en bezoekrecht van kind of partner in een ziekenhuis zijn in de VS verbonden aan het huwelijk.

Ook in de voorverkiezingen heeft het homohuwelijk de laatste tijd enige aandacht gekregen, met name van Republikeinse kandidaten die zich er tegen uitspraken. In februari onderschreven alle Republikeinse deelnemers aan de voorronde in Iowa een door de conservatief-christelijke organisatie Christian Coalition opgestelde verklaring over de heiligheid van het huwelijk tussen man en vrouw.

In San Francisco waar vandaag voorverkiezingen worden gehouden, sloten gisteren enkele tientallen homoparen in een theater tegenover het stadhuis onder toezicht van de gemeente een symbolisch huwelijk. Van een echt huwelijk kan volgens de wet geen sprake zijn, maar de gemeente geeft homoparen wel dezelfde rechten als echtparen bij bezoek in ziekenhuizen, gezamenlijke ziektekostenverzekeringen voor gemeente-ambtenaren en verlof bij overlijden van de partner.

Hoe gevoelig discussies over de rechten van homoseksuelen liggen in de Amerikaanse politiek hebben zowel president Clinton als zijn Republikeinse uitdager senator Bob Dole ondervonden. Clinton kreeg aan het begin van zijn ambtstermijn een storm van kritiek te verwerken toen hij een eind wilde maken aan het verbod op homoseksuelen in het leger. Uiteindelijk werd een compromis gesloten waarbij de legerleiding militairen niet naar hun seksuele geaardheid vraagt, terwijl homoseksuele militairen er ook niet over spreken. In de praktijk blijkt dit beleid van don't ask don't tell overigens niet goed te werken. Nog altijd worden uitvoerige onderzoeken ingesteld als vermoed wordt dat een militair homoseksueel is.

De campagnestaf van senator Dole bleek dit najaar geschrokken een donatie van duizend dollar van de organisatie van homoseksuele leden van de Republikeinse partij geretourneerd te hebben, uit vrees op die donatie aangevallen te worden door conservatieve rivalen. Nadat Dole hierover in de pers heftig gekritiseerd was erkende hij dat het een vergissing was geweest.