Oscar voor Hollands filmdrama 'Antonia'

AMSTERDAM, 26 MAART. Met de verlening van de Oscar voor de beste buitenlandse film aan de Nederlandse film 'Antonia' van regisseur Marleen Gorris, is voor het eerst in de geschiedenis van deze Amerikaanse filmprijzen een lange film van een vrouwelijke regisseur bekroond. Dat moet een bron zijn van tevredenheid voor Marleen Gorris. Haar werk immers is onveranderlijk van feministische strekking: vanaf het debuut De stilte rond Christine M. uit 1982, via Gebroken Spiegels (1984) en The Last Island (1991) tot aan het vorig jaar in Nederland door de kritiek zeer gemengd ontvangen Antonia. Gorris had na afloop van de prijsuitreiking wel een verklaring voor het verschil in waardering voor Antonia in Nederland en daarbuiten: “die zuinige Nederlanders zijn soms erge zeikerds”.

Al voor de bekroning met een Oscar gold Antonia, geschreven en geregisseerd door Marleen Gorris, als een groot internationaal succes. Sinds de film voor een publiek van alleen vrouwen vorig jaar in Cannes voor het eerst werd vertoond, was hij verkocht aan een twintigtal landen en kreeg hij een - voor een buitenlands produkt - brede bioscooproulatie in de VS. Bovendien won het verhaal van een eigenzinnige boerin in een fictief Zuidnederlands dorp de publieksprijs van het internationale filmfestival van Toronto, vorig najaar.

De unanieme erkenning van Antonia in het buitenland - nog voor de Oscars uitgereikt waren, had de Los Angeles Times de film al uitgeroepen tot de enige terechte winnaar - is des te opvallender omdat Gorris' vierde speelfilm in Nederland zo gemengd ontvangen was. Van de landelijke kranten waren bij de première op het Nederlands Filmfestival in september Het Parool, De Volkskrant en De Telegraaf enthousiast, terwijl de recensenten van Trouw, Algemeen Dagblad en NRC Handelsblad vernietigend waren.

In de Nederlandse bioscopen kwamen lang niet genoeg bezoekers om de vijf miljoen aan produktiekosten terug te verdienen.

Twee andere recente Nederlandse films, Tot ziens en ZUSJE, kregen niet alleen meer erkenning maar ook meer bezoekers.

Pagina 10: Oscar voor 'een Hollands sprookje'

In het licht van de gemengde ontvangst van Antonia in Nederland rijst de vraag waarom de film in Amerika nu zo succesvol is. De kwestie doet denken aan die rondom het grote internationale succes van Cees Nootebooms novelle Het volgende verhaal, die in Nederland door de literaire kritiek als onbeduidend was gekenschetst. In het geval van Antonia waren er critici waren die de film goed vonden, maar het is duidelijk dat er in het buitenland soms veel positiever tegen Nederlandse cultuurprodukten wordt aangekeken dan in Nederland zelf.

Er zijn in de afgelopen weken verschillende verklaringen aangevoerd waarom Antonia genomineerd was voor een Oscar, en zelfs als een van de grootste kanshebbers werd gezien. Critici van de film suggereerden dat de minst geslaagde aspecten van Antonia, het sjabloon-achtige spel en de quasi-literaire voice-over, in de nagesynchroniseerde versie (Antonia's Line) wegvielen. Daarnaast werd er gewezen op het feit dat Antonia's Line al in een vroeg stadium een Amerikaans bioscooproulement had, zodat relatief veel leden van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences de film hadden kunnen zien, en dat de Amerikaanse distributeur een ruim budget ter beschikking had gesteld om de film onder de aandacht van de Oscar-jury te brengen.

Al deze dingen mogen Antonia geholpen hebben in de strijd om de Oscar, de reden voor de uitverkiezing is natuurlijk gewoon dat de jury het een goede film vond, een 'warm-hearted Dutch fairytale'. Net als de helft van de Nederlandse pers heeft Amerika zich niet gestoord aan de losse structuur of de karikaturale personages van Antonia; de film werd bekroond om de vrolijk-feministische tendens en het idyllische beeld dat wordt opgehangen van een eerlijke boerengemeenschap - een niet-bestaand Holland, dat in Amerika als authentiek is overgekomen.