'Antonia' in VS gunstig ontvangen

De bekroning van de Nederlandse speelfilm Antonia met een Oscar voor de 'beste buitenlandse film' vestigt de aandacht op de sterk verschillende meningen over deze film van Marleen Gorris, een epos over ondernemende vrouwen, waarin mannen een sterk ondergeschikte rol vervullen.

Nadat de film bij de Nederlandse première vorig jaar een over het algemeen negatieve ontvangst was bereid, toonden de Amerikaanse kranten zich veelal veel welwillender. “Een familie-sage van grote charme”, oordeelt Michael Wilmington van de Chicago Tribune, en meent dat de film “clichés omkeert.”Antonia, aldus de recensent, had licht kunnen ontaarden in een 'geval van omgekeerd seksisme'. Maar 'de magische en feestelijke toon' van de film maakt dat Goris deze val vermijdt.

Voor Janet Maslin van The New York Times is Antonia een voorbeeld van 'magisch feminisme': “Op de toon van een fabel of een pastorale fantasie, vertelt de film het verhaal van een sterke vrouw en haar getalenteerde afstammelingen”. De harmonie tussen de getoonde vrouwenlevens en natuur en lotsbestemming ziet de recensent van de NYT als de grote verdienste van de film. Jay Carr van de Boston Globe zegt dat het thema van de film licht 'stroop' had kunnen opleveren, maar dat Gorris' film 'onweerstaanbaar' is. Niet alle recensenten in de Verenigde Staten zijn overigens even positief. Edward Guthmann van The San Francisco Chronicle bijvoorbeeld heeft zich gestoord aan de magische elementen in de film. “Gelooft Gorris al deze onzin?”

De Amerikaanse persstemmen steken gunstig af bij die in Nederland, waar de film door veel recensenten met kracht is verworpen. “Het zou natuurlijk kunnen dat Engelse ondertitels helpen, evenals onbekendheid met de Nederlandse taal en traditie”, schreef recensent Hans Beerekamp in deze krant, vast een voorschot nemend op het door hem vermoede internationale succes van de film. “Ik heb me wild geërgerd aan de oppervlakkigheid, de nietszeggendheid en het platte effectbejag in Antonia. (..) Het is een verzameling feministisch geïnspireerde cabaretnummers, losjes gegroepeerd rond een matriarchale wensdroom”.

Niet uitsluitend veroordeling viel Antonia in de vaderlandse pers ten deel. Recensent Peter van Bueren van de Volkskrant vond “de sfeer in de film voornamelijk licht, geestig soms, zonder een enkel drammerig moment”. Weliswaar acht hij de film 'dramatisch wat vlak' en meent hij dat de film voornamelijk voor een vrouwelijk publiek bestemd is. Maar: “dat deert de kwaliteit van Antonia geenszins”.

Een dergelijk positief oordeel vormde echter een uitzondering: “Gorris weet al vanaf het begin niet de juiste toon te treffen, waarbij vooral haar gevoel voor humor ernstig te kort schiet”, vond bijvoorbeeld Monique van de Sande in het Algemeen Dagblad. Hans Kroon in Trouw: “Voortdurend heb je het gevoel naar een persiflage, een satire of een pastiche te kijken.” Henk ten Berge laat in De Telegraaf merken weinig waardering te hebben voor de feministische thematiek in Antonia, maar roemt wel de prestaties van Willeke van Ammelrooy in de titelrol.

De kritiek heeft niet verhinderd, dat de film Antonia, die na zijn bekroning binnenkort in de VS in honderd theaters zal draaien, ook in Nederland een van de meer succesvolle films van eigen bodem is. Volgens zijn producenten heeft Antonia tot nu toe in Nederland 41.000 bezoekers getrokken. Vijf maanden na zijn première draaide Antonia de afgelopen week nog in zeven theaters, en vermoedelijk zal de Oscar-bekroning de film in Nederland aan een tweede carrière helpen.

Uit lezersbrieven aan deze krant blijkt, dat veel toeschouwers zich niet kunnen vinden in het kritisch oordeel van de recensenten. De houding van de mannelijke recensenten, meende een briefschrijfster aan deze krant in oktober vorig jaar, “rechtvaardigt de lijn van Marleen Gorris volledig'.