Vredesoproep Turkije laat Griekenland koud

ANKARA, 25 MAART. In een handreiking aan Griekenland heeft de Turkse premier Mesut Yilmaz gisteren Athene opgeroepen tot een 'dialoog zonder voorwaarden vooraf'. [Griekenland heeft het aanbod echter meteen afgewezen. “Woorden voldoen niet, wij verwachten daden van Turkije”, aldus een regeringswoordvoerder vanochtend.]

Op een persconferentie in Ankara zei Yilmaz zo uit “de cirkel van conflicten” te willen breken, die de relaties tussen de beide buurlanden al decennia lang bepaalt. Turkije is nu ook bereid de geschillen met Griekenland over de rechten in de Egeïsche Zee voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag te brengen.

De oproep van Yilmaz aan Athene wordt door politieke waarnemers in zowel Turkije zelf als in de Westerse hoofdsteden als een ingrijpende koerswijziging gezien met betrekking tot Griekenland. Ankara stond tot nu toe op het standpunt dat de geschillen met de aartsrivaal en NAVO-partner slechts via bilateraal overleg konden worden opgelost. Nu wordt een 'derde partner' niet langer uitgesloten.

Een conflict tussen Ankara en Athene over een onbewoond rotseilandje voor de Turkse kust liep eind januari zo hoog op dat de VS ingrepen om een gewapend treffen in de Egeïsche Zee te voorkomen. Sinds die tijd blokkeert Griekenland de financiële steun (780 miljoen dollar) die Turkije voor de komende vijf jaar door de Europese Unie (EU) in het vooruitzicht is gesteld ter compensatie van de gederfde importtarieven op Europese produkten die nu vrij toegang hebben tot de Turkse markt. Eind vorige maand had die afspraak formeel moeten worden bekrachtigd door Brussel, maar Griekenland verhinderde dat uit protest tegen het Turkse optreden in de Egeïsche Zee. Morgen staat dit onderwerp in de Associatieraad (Turkije is sinds 1963 geassocieerd lid van de EU) opnieuw op de agenda. De indruk is dat de nieuwe politiek van Turkije jegens het buurland vooral verband houdt met het Griekse dreigement opnieuw een veto uit te spreken.

Yilmaz onderstreepte gisteren dat de douane-unie en de daaruit voortvloeiende afspraken tussen Ankara en Brussel gescheiden moeten worden gehouden van de conflicten die Griekenland en Turkije hebben. De andere EU-landen menen eveneens dat de eerder aan Turkije gedane toezeggingen gestand moeten worden gedaan. Desondanks legden ze vorige maand een tweeslachtige houding aan de dag door zich solidair te tonen met EU-partner Griekenland, maar de twee landen op te roepen om hun conflict op vreedzame wijze bij te leggen.

Een eerder vredesinitiatief, begin 1988, van de toenmalige premiers Papandreou en Özal, heeft nooit tot iets geleid. Beide landen zwoeren toen dat een voorgaande crisis in de Egeïsche Zee, die in 1987 bijna tot oorlog leidde, “nooit mocht worden herhaald”.