Populisme gevaarlijker dan gebral van een dorpsgek

Enkele duizenden antiracismedemonstranten verzamelden zich zaterdag op de Dam. Drie antifascisten uit Zaandam maakten deel uit van de ordedienst. 'Ik schaam me dood. Ik lijk wel een padvinder.'

AMSTERDAM, 25 MAART. In een oud kraakpand aan de Spuistraat in Amsterdam krijgt de ordedienst zijn laatste instructies: “Zodra je een skin langs de kant ziet staan Sieg Heilen is dat ordeverstoring. Daarover hebben we goede afspraken met de politie”, zegt de coördinator in zijn zwarte outfit met rode antinazisticker. Extreem rechts, weet hij, is de laatste tijd weer flink bezig met het 'verstoren van andermans feestjes': “Maar uiteindelijk verwacht ik gewoon de gezellige familiedemonstratie zoals we die al vijf jaar houden.”

Al om acht uur zaterdagochtend stonden ze op de Dam. De antifascisten Dick (32), Teoman (27) en Erik (29) uit Zaandam. Voor dag en dauw opgestaan om in Amsterdam een handje te helpen met de voorbereiding van de demonstratie tegen racisme. Doelloos nippen ze nu aan hun koffiebekertjes, terwijl de mannen van het verhuurbedrijf in rap tempo het podium in elkaar timmeren. “We kunnen ons beter uit de voeten maken”, zegt vindt Dick. “Hier lopen we alleen maar in de weg.”

Koffie en cola verjagen de slaap. Ze vertellen over Zaandam, het 'dorp' waar uiteindelijk iedereen iedereen kent. Hoe ze er toch maar voor hebben gezorgd dat de CD niet in de gemeenteraad kwam. Niet door te meppen, maar gewoon met publiciteit. Nummer twee op de lijst was een oude nazi die nog aan het Oostfront gevochten had. De lijsttrekker was een skinhead met een aardige staat van dienst. Met zijn vriendjes kwam hij soms “zieken” bij het kraakpand waar alles wat alternatief is in de stad gebeurt. Op een nacht hebben de skins er de boel kort en klein geslagen. Een gestage stroom tegenpubliciteit en een rechtszaak leidden ertoe dat de skin hen zelf belde met de woorden: “Jullie hebben je zin.” Hij verdween uit de stad, en een paar dagen later uit de partij. Sindsdien houden ze de bewegingen van de skins nauwlettend in de gaten. “Dat is het voordeel van een dorp.”

Niet Janmaat, maar Bolkestein is volgens hen de grootste bedreiging. “Populisme is veel gevaarlijker dan het gebral van een dorpsgek. Die CD'ers vechten elkaar de tent nog wel uit.” Het is Bolkestein die het klimaat rijp maakt voor de geaccepteerde intolerantie, meent Dick. Samen met de anderen zit hij bij de Stichting Meldpunt Discriminatie Zaanstreek. “Het zijn de teksten op muren waar ik echt wel van schrik”, zegt Teoman. Alleen al sinds januari zijn er 47 meldingen binnengekomen. Leuzen als 'Turken dood' en 'Nederland blank'. Keltenkruizen en de letters WP van White Power zijn ook erg in de mode. “Het grootste probleem is dat de gemeente bekladde privé-gebouwen niet kan schoonmaken”, leggen ze uit. “Want de gemeente is dan financieel verantwoordelijk voor elke beschadiging.”

De kroegbaas brengt nieuwe koffie en ook chocola. Het gesprek van de Zaandammers gaat over de tijdgeest en de subsidie die ze hopen te krijgen. En over de vraag waarom zo weinig mensen nog leven met een overtuiging. “Je moet ook aan je toekomst denken, en rechts levert meer op dan links”, zegt Erik grinnikend. Al een paar keer is hun Meldpunt bedreigd. Brieven, en telefoontjes waarin het tijdstip van slachting wordt genoemd. Bang zijn ze niet, maar optimistisch ook niet. “We zijn hoogstens positief over onze subsidieaanvraag.”

Om elf uur wordt het tijd om nog eens te kijken of voor vandaag woorden in daden kunnen worden omgezet. Bij de ordedienst blijken gelukkig nog mensen nodig. Zo staan de jongens een uur later met een walkietalkie en knalgele hessen aan in de regen. “Ik schaam me dood. Ik lijk wel een padvinder”, moppert Dick.

Langzaam druppelt de Dam vol met het ons kent ons van het Hollands antiracisme. Goedwillende bordjes met 'nazi's out' en 'zigeuners zijn ook mensen'. Wat punks, wat Turken, en oud PSP'ers. Vanaf het podium klinken woorden. “Genoeg van rapporten en lege woorden” en “tijd voor actie”.

Vakbondsvoorzitter Johan Stekelenburg zet de aanval in op de koppelingswet. Volgens hem leidt de koppeling van persoonsbestanden tot een identificatieplicht voor iedereen met een gekleurd uiterlijk. “En dat ondergraaft onze multiculturele samenleving.” Stekelenburg trekt van leer tegen de onmenselijke behandeling van illegalen in ons land, en tegen hun uitsluiting van onderwijs en gezondheidszorg. Maar de groep uit Zaandam krijgt er weinig van mee. Plots zitten ze in hun rol als ordebewaker. Een tierende jonge vrouw probeert zich het podium op te vechten. Ze zal de wereld vertellen hoe het werkelijk met het fascisme zit. Er is een complot dat naalden in haar hersens steekt. En de koningin en haar kinderen worden vermoord. Huilend laat ze zich achter het podium op de straatstenen vallen, terwijl de stoet richting Museumplein trekt.

Laat in de middag staan Dick en Teoman weer op de Dam. Vermoeid kijken ze om zich heen. Het is of er helemaal niets is gebeurd. De plek van de demonstranten is naadloos opgevuld door dikke zwermen winkelaars. “Dit is toch altijd zo deprimerend”, zegt Teoman terwijl hij een achtergelaten spandoek opraapt. “Waarom kunnen die mensen niet voor één middag het boodschappen laten?”