Barry Harris over Lesgeven

“Zonder regels verzand je in anarchie, een lage vorm van vrijheid. Je bereikt pas een hogere vorm van vrijheid als je de regels die je geleerd hebt achter je kunt laten. You gotta know the rules to break 'em.”

De 66-jarige beboppianist Barry Harris komt al acht jaar naar het Koninklijk Conservatorium in Den Haag om workshops te geven. Hij geldt als een van de beste docenten in de jazz, in juni ontvangt hij een eredoctoraat van North-Western University. In Den Haag pijnigt Harris zijn studenten een week lang met intervallen, modulaties en gebroken akkoorden. Hold it, zegt hij zachtjes maar beslist als een oefening uit de hand loopt - de klas is meteen stil. Een tekstboek gebruikt hij niet.

“Eigenlijk geef ik al les vanaf mijn vijftiende. Op die leeftijd ontdekte ik dat ik mensen graag iets uitleg en dat zij graag naar me luisteren. In de zeventiger jaren begon ik in New York professioneel les te geven in de serie 'Jazz in action'. De laatste les die op het programma stond was ik straal vergeten. Hij zou om vier uur 's middags beginnen en pas om zeven uur keek ik op mijn horloge. Ik sprong in een taxi. Mijn leerlingen zaten er nog! Toen ben ik maar voor mezelf begonnen. Ik vraag van mijn studenten precies genoeg geld om de huur van de ruimte te kunnen betalen, een paar dollar per persoon.

“In de jazz kan het belang van toonladders niet genoeg benadrukt worden. Er kwam hier eens een cat naar me toe die er niets van begreep. Twee jaar later was hij er weer. Hij had zijn huiswerk gedaan: hij kende alle ladders van voor naar achter en van achter naar voor. Ik zei: mooi, dan kunnen we beginnen.

“Ik wil dat mijn studenten daarnaast ook proberen te improviseren. Daar begin ik vanaf de eerste les mee. Ze moeten de angst overwinnen om hun fantasie te gebruiken. Het maakt niet uit hoe beroerd het klinkt. Dan slaan ze maar een slecht figuur voor de klas. Een slecht figuur slaan is nuttig.

“Met de komst van computers dreigen studenten lui te worden. Ze stoppen er iets in en hoeven daarna alleen nog maar op een toets te drukken om het op te vragen. Ik ben niet gerust op die ontwikkeling. Toen laatst Kasparov het op moest nemen tegen het schaakprogramma Deep Blue hield ik mijn hart vast. Kasparov won. Ik zie dat als een overwinning voor de menselijke intuïtie, die ook bij jazzmuziek een grote rol speelt.

“Bij het oefenen met studenten streef ik de Monk-methode na. Als je Thelonious Monk het stuk Cherokee hoort spelen, dan merk je dat hij niet oefent om te oefenen, maar oefent om te spelen. Als hij een fout maakt speelt hij gewoon door, in tempo, alsof er publiek bij zit. Zo voorkom je dat je blijft hangen op foute noten.

“Ik zal niet gauw een student de deur wijzen omdat ik hem niet goed genoeg vind. Creativiteit laat zich moeilijk aanleren, maar je moet iedereen een kans geven. Een docent is zo goed als zijn slechtste leerling. Het enige wat je kunt hopen is dat je slechtste leerling het uit zichzelf ergens anders gaat proberen.”