Valujet een 'Greyhound met vleugels'

ATLANTA, 23 MAART. Als luizen in de pels van de grote vliegmaatschappijen weten kleintjes als Southwest Airlines, America West, Air South, Midway en Kiwi zich een deel van de Amerikaanse markt toe te eigenen. In 1995 groeide hun capaciteit met 38 procent terwijl de industrie in z'n geheel maar 5 procent groeide. Gesproken wordt al van het 'Southwest-effect', omdat het bedrijf met die naam de eerste stunter was. Een goede tweede is nu ValuJet, dat vooral Delta Airlines en USAir het leven zuur maakt. 'Greyhound met vleugels' wordt het bedrijf wel genoemd.

De kantoren van ValuJet bevinden zich in een onopvallende kantoorpark vlakbij het vliegveld van Atlanta, de thuisbasis van Delta. ValuJet lijkt wat klein behuisd maar het is er ordelijk en rustig. Alles staat bij het bedrijf in dienst van goedkopere vluchten voor de consument en dientengevolge beter rendement voor de aandeelhouder. Het aandeel ValuJet boekte vorig jaar 400 procent winst. ValuJet bestaat pas 27 maanden maar het heeft al een respectabele omzet van 368 miljoen dollar over 1995. Het aantal vliegtuigen bedraagt inmiddels 58. ValuJet zegt met trots dat het al 7 miljoen passagiers heeft vervoerd. ValuJet geldt op dit moment als de goedkoopste vliegmaatschappij: minder dan 7 dollarcent per stoel per mijl.

ValuJet is opgericht door vier heren die al een carrière in de luchtvaartindustrie achter de rug hadden. Topman Lewis Jordan komt van Continental, Robert Priddy is mede-oprichter van Atlantic Southeast Airlines, Maury Gallagher en Tim Flynn waren in 1979 de succesvolle forensenvliegmaatschappij WestAir in Californië begonnen. Jordan en Priddy kennen elkaar al uit de jaren zestig toen ze samenwerkten bij Southern Airways. De vier wisten precies wat ze wilden en elk van hen bracht tientallen jaren industrie-ervaring mee. Ze werden voor gek verklaard door de industrie, vooral door het idee dat ze een gat in de markt zagen en begrepen dat veel Amerikanen niet vliegen omdat ze het te duur vinden in vergelijking met de auto. Belangrijker was dat ValuJet zich uit het niets moest invechten in een professionele, felconcurrenrende markt.

ValuJet weet wat concurrentie is. “Wat dacht je, we hebben onze thuisbasis in dezelfde stad als Delta”, zegt Katie de Nourie, hoofd public relations en werkneemster van het eerste uur. “Toen we ons tweede vliegtuig kregen, zei een van onze oprichters: 'We spreken nu niet meer van het vliegtuig. We hebben nu een vloot.' ValuJet heeft zijn vluchten langzaam uitgebreid vanuit Atlanta in zowel oostelijke als westelijke richting. Van Boston in het noordoosten tot Dallas in Texas zijn er nu vluchten, die meestal tussen de 500 en 800 mijl zijn.

ValuJet werkt alleen met enkele reis, doet niet aan zaterdagovernachtingen en heeft vaste prijzen voor alle vluchten. Wie een brochure met het vliegschema krijgt, heeft meteen alle vliegtarieven. De tarievenlijst van ValuJet leest als een roman. Wie 21 dagen van tevoren boekt, kan voor 89 dollar van Atlanta naar Boston of vice versa. Van Atlanta naar Chicago kost een ticket 59 dollar. Chicago naar Dallas: 119 dollar.

ValuJet had ook vanaf december 1995 al op New York (LaGuardia) gevlogen, ware het niet dat TWA op het laatste moment twee van zijn 'slots' verkocht aan Delta, in plaats van zoals beloofd aan ValuJet. De rechter moet beslissen of TWA zich niet aan anti-concurrentiegedrag heeft schuldig gemaakt. Intussen heeft ValuJet echter twee 'slots' van Continental kunnen overnemen. Het tarief van Atlanta naar New York wordt vanaf 1 mei 89 dollar voor een enkeltje, dus 178 retour. Bij Delta geldt op dezelfde route een allergoedkoopste tarief van 375 dollar. Daar moet dan ook een zaterdagovernachting in zitten. Wie van de ene op de andere dag met Delta van Atlanta naar New York wil vliegen, betaalt 600 tot 900 dollar voor een retourticket.

Ook heeft ValuJet vanaf mei onder meer vluchten naar Chicago, Miami, Dallas en New Orleans. Hoewel het tarief naar Atlanta scherp onder dat van de concurrentie zit is de prijs van een retourvlucht naar Chicago 278 dollar hoger dan die van bijvoorbeeld USAir. Ook de vluchten van New York naar de diverse bestemmingen in Florida zijn niet altijd goedkoper. Volgens ValuJet werkt de concurrentie soms onder de kostprijs in een poging de goedkope luchtvaartmaatschappijen van een aantal routes te krijgen. Naar andere plaatsen als New Orleans, Dallas en Indianapolis is ValuJet weer wel goedkoper.

“Wij mikken op goedkope vluchten, korte afstanden en lage vliegfrequenties”, zegt de Nourie. “Wat dat laatste betreft verschillen we van Southwest.” Southwest, dat zijn thuisbasis heeft in Dallas, is nauwelijks een concurrent van ValuJet omdat de routes elkaar niet overlappen. Volgens ValuJet is het zelf ook nauwelijks een concurrent van de grote maatschappijen. De Nourie: “Wij mikken op de recreatieve reiziger die het zich in het verleden niet kon veroorloven te vliegen met het hele gezin. Het zijn de mensen die altijd één of twee dagen in de auto zaten op weg naar Florida. Per jaar rijden 22 miljoen vakantiegangers naar Florida, daar ligt onze doelgroep. Wij sleuren ze uit de auto, het vliegtuig in.” De concurrentie zijn de auto en de bus, niet de andere vliegmaatschappijen.

Florida is echter een belangrijke markt, waar wel degelijk felle concurrentie is. Orlando, Miami en Tampa waren de eerste drie bestemmingen van ValuJet. Binnenkort heeft het bedrijf in totaal acht bestemmingen in de zuidelijke staat. Uiteraard zit de concurrentie ook niet stil. Delta wil ook goedkope vluchten naar Florida aanbieden. In het verleden heeft Continental Airlines ook iets dergelijks geprobeerd met Continental Lite. Dat mislukte omdat Continental volgens analisten “te veel te snel wilde doen”. Delta kampt echter nog met relatief hoge kosten en het bedrijf is nog in conflict met zijn pilotenvakbond. Het goedkoop vliegen met Delta, dat het '100 stoelen-initiatief' wordt genoemd, is nog niet van de grond en een woordvoerder wil er geen vragen over beantwoorden.

De tarievenstrijd is fel. Southwest biedt sinds vorige maand retourvluchten binnen Florida aan van Tampa naar Fort Lauderdale voor 38 dollar. Ook de route Tampa-Baltimore kost bij Southwest nog maar 98 dollar retour. De grote maatschappijen zijn gedwongen zich daarbij aan te sluiten en maken op elke vlucht verlies. ValuJet opende eerder deze maand twee nieuwe routes tegen spotprijzen. Atlanta-Charlotte: 39 dollar, en Atlanta-Pittsburgh: 59 dollar.

Waarom kan ValuJet zijn kosten zo laag houden? Er zijn geen maaltijden aan boord, geen airmiles, geen lounges op de vliegvelden, geen vaste plaatsen, geen tickets alleen boekingsnummers, geen eerste klas, vaste prijzen en geen aansluitingen op centrale reserveringssystemen, zodat ook reisbureaus gewoon het gratis reserveringsnummer 1-800-VALUJET moeten bellen. Voorts heeft ValuJet alleen maar DC 9-vliegtuigen, wat onderhoud en vliegenierstraining eenvoudig maakt. De kantoren zijn van luxe verstoken en de salarissen van topmensen zijn lager dan bij andere bedrijven. De topman van ValuJet krijgt een basissalaris van 150.000 dollar per jaar, aanzienlijk minder dan de topmannen van grotere maatschappijen die doorgaans boven de miljoen dollar zitten.

De grote Amerikaanse vliegmaatschappijen hebben na enorme verliezen begin jaren negentig vooral in 1995 een herstel over de gehele linie gezien. De resultaten van de laatste maanden zijn volgens analisten nog bemoedigender. Alle vliegtuigen zitten weer vol en de grote maatschappijen kunnen ongestraft hun tarieven verhogen.