Uitzichtloos gevecht tegen drugsoverlast

ROTTERDAM, 23 MAART. Als de steen door zijn ruit gaat, blijkt de drugsdealer in de Busken Huetstraat toch thuis te zijn. “Ik probeer te minderen. Ik heb vandaag maar één klant gehad”, zalft hij. Om daarna in woede uit te barsten als iemand een grapje maakt over zijn kapotte raam. “Racisten. Vinden jullie het leuk om mensen te treiteren?”

De Kerngroep Spangen drugsvrij gaat op vrijdagavond met zo'n veertig man weer eens een blokje om. De dealers en runners lijken even een paar uur vrij te hebben genomen, politiebusjes cirkelen nerveus door de wijk. Blokkeerde de Kerngroep vorig jaar de toegangswegen naar Spangen, nu patrouilleert men door de beruchtste straten, post men op de straathoeken waar de drugsrunners zich ophouden en op de stoep van drukke dealpanden. De 'harde kern' van de Kerngroep beperkt zich vanavond tot pogingen om voordeuren van drugspanden in te schoppen en tot het verwijderen van het nummerbord van een Frans bestelbusje. An Verdoold, leidster van de Kerngroep, roept daarbij netjes: “Niet doen Willem”, of “rustig nou, Willem”. En Willem trekt zich daar gewoontegetrouw weinig van aan.

Na 1 april zal Verdoold zoiets niet meer roepen. “Dan is het oorlog”, zegt ze. “Laat dan de pleuris maar losbreken.” Op die dag verstrijkt het 'ultimatum' van de Kerngroep aan de gemeente Rotterdam om harder op te treden tegen de drugsoverlast in Spangen. De Kerngroep heeft aangekondigd drugspanden te “bestormen”. Op de vraag wat dat betekent, glimlacht men mysterieus. Of maakt men wat grappen over strijdplannen en traangasgranaten.

De drugshandel is in Spangen sterker terug dan ooit, meent Verdoold. Volgens de laatste telling van de Kerngroep, die trouw elke maandagmorgen bij het politiebureau worden ingeleverd, zijn in het oosten van Spangen 52 drugspanden actief. De politie houdt het op twaalf.

Niet alleen in Spangen vraagt men zich af wat project Victor, het offensief tegen drugstoerisme en overlast dat in juli van start ging, de stad tot dusver heeft opgeleverd. De gemeente zelf is niet optimistisch, zo valt te lezen in een uitgelekte conceptnotitie van de projectgroep drugs en overlast. De Coolsingel sluit, zo blijkt uit de notitie, een “hete zomer” dit jaar niet uit.

Victor lijkt in Rotterdam een semi-permanent karakter te krijgen, en moet daarom maar van 'project Victor' worden omgedoopt tot 'werkwijze Victor', aldus de projectgroep. Want op 1 januari 1997, de oude einddatum van Victor, zal de overlast nog niet tot “aanvaardbare proporties” zijn teruggebracht. En bij de bestrijding van drugsoverlast treedt een “waterbed-effect” op: als de politie ergens een bobbel indrukt, komt die elders weer naar boven.

De drugsrunners, Marokkaanse jongens die de toeristen naar de dealpanden loodsen, zijn nauwelijks te bestrijden. Massale acties in de sneltreinen of op de snelwegen en toegangswegen rond Rotterdam hebben tijdelijk effect. Voor elke aangehouden drugsrunner staan vervangers klaar, want het royale salaris weegt ruimschoots op tegen het toegenomen bedrijfsrisico. Het oprollen van de criminele 'netwerken' die de runnersmarkt in handen hebben, is slechts een goed voornemen. 'Undercover'-operaties, zoals de inzet van lokauto's met Franse of Belgische kentekens, werken niet meer. Runners hebben het 'snuifgebaar', waarmee ze klanten werven, afgeleerd en wachten rustig af tot de klant zelf begint over de aankoop van drugs.

Bij de bestrijding van drugsoverlast zijn er lokaal wel resultaten geboekt. Zo zijn de 'wild-tippelaars', heroïneprostituées die na de verhuizing van hun tippelzone naar de Keileweg in oktober 1994 op de vertrouwde Heemraadsingel bleven flaneren, geen probleem meer. De situatie op het Heemraadsplein, dat afgelopen zomer een nieuw brandpunt van de junkiescene werd, is door intensieve surveillance weer even onder controle. Duurzaam zijn dit soort resultaten niet, vreest de projectgroep. Zo snel de politie de aandacht verliest, begint alles opnieuw.

Ook elders stemt de tussenbalans van de projectgroep drugs en overlast niet vrolijk. De garantie van het openbaar ministerie dat 'Victor-klanten' niet heengezonden worden en eerdere veroordelingen meteen moeten uitzitten, blijkt al sinds oktober niet meer van kracht. Of een verdachte wordt vastgehouden, hangt sinds die tijd weer af van de 'reguliere prioriteitenstelling'. Kleine seriecriminelen worden dus voor het merendeel weer gewoon heengezonden.

Een ander 'aandachtsveld' van Victor, de aanpak van overlastgevende drugspanden, stuit op complicaties. Rotterdam heeft meer dan zeshonderd dealpanden. Bijna de helft ligt in deelgemeente Delfshaven, waar ook Spangen onder valt. De politie heeft geen duidelijke criteria om te beoordelen of een inval op zijn plaats is, noch om te beoordelen of een drugspand 'gesloten' is. Soms is een 'gesloten' drugspand dichtgemetseld, soms blijkt dat in te houden dat de aanwezigen bij een inval zijn aangehouden en een poster op het raam is geplakt met de woorden 'wegen drugsoverlast gesloten'.

Het sluitingsbeleid moet ook niet al te voortvarend zijn, aldus de projectgroep. Dat zou de straathandel in drugs bevorderen. De aanloop bij rustige dealpanden zal toenemen, zodat die ook 'overlastgevend' worden. En de markt zit niet stil. Dealers gebruiken steeds vaker snel wisselende adressen uit het grote bestand van junkies die hen in ruil voor een dagelijkse 'onderhoudsdosis' tijdelijke bedrijfsruimte aanbieden. Verslaafden zoeken daardoor permanent naar hun adresjes, wat weer klachten oplevert als ze bij verkeerde deuren aanbellen.

De hulpverlening ondervindt enig nadeel van 'Victor'. Drugshulpverleners merken dat ze in drugspanden waar ze vroeger vrij toegang hadden om schone injectienaalden en condooms achter te laten, niet langer welkom zijn.

Zo lijkt er met Victor, volgens de drugsnota een experiment dat navolging verdient, in Rotterdam nog niet veel bereikt. En in Spangen verharden de verhoudingen zich. Leden van de Kerngroep worden door dealers bedreigd nu ze aan hun broodwinning komen. Vorige week wist de politie een vechtpartij tussen de Kerngroep en een bende drugsrunners nog net te voorkomen. Het is een nachtmerrie-scenario voor de Rotterdamse politiek: straatgevechten tussen de blanke resten van het 'oude Spangen' en de door allochtonen gedomineerde drugsscene.