Seks en geweld in de marine

JEAN ZIMMERMAN: Tailspin, Women at War in the Wake of Hook

336 blz., Doubleday 1995, ƒ56,-

Het was te verwachten dat de in 1991 gehouden bijeenkomst van marinevliegers in Las Vegas uit de hand zou lopen. De Golf-oorlog was net voorbij en daarin hadden de marinevliegers geschitterd. Dankzij het enorme luchtoverwicht sneden de Amerikaanse troepen moeiteloos door de Iraakse linies en werd Koeweit bevrijd. In het Hilton Hotel in Las Vegas heerste dan ook een uitgelaten stemming.

Op zaterdag 7 september 1991 troffen ruim 4000 vliegers en andere hoog opgeleide, in uiterste zelfbeheersing getrainde militairen elkaar voor een denderende slotavond. Op de derde verdieping vloeide de drank rijkelijk.

Ingehuurde prostituées en stripteaseuses fleurden de avond van een steeds uitzinniger meute op. Dronken mariniers gooiden meubilair uit de hotelkamers en renden bloot door de restaurants. De striptease-danseressen kregen uiterst opdringerige hulp en waarschijnlijk werden enkele vrouwen verkracht, en aangerand.

Vanaf de hotelpatio keken de admiraals en generaals hoofdschuddend toe. De helden van de Golf-oorlog gingen wel erg fors tekeer, maar het deerde de marinetop niet.

Rijk verleden

De gewelddadige bras- en zwelgpartij kende een rijk verleden. Sinds 1957 organiseerde de Tailhook Association (de vereniging van marinestrijdkrachten) een jaarlijkse bijeenkomst waar vliegers, de top van de Amerikaanse marine en defensiebedrijven bij elkaar kwamen. Het programma bestond afwisselend uit presentaties van nieuw defensiematerieel, discussies over ontwikkelingen binnen de Amerikaanse marine en studentikoze zuipfeestjes. Het waren echte marine-onderonsjes en dat moest ook maar zo blijven.

Na afloop van het feest in het Hilton werden de mishandelingen en het wangedrag in de doofpot gestopt.

Eendrachtig sloten de Tailhook Association, de Amerikaanse marine en het Hilton Hotel de rijen. Lastiggevallen vrouwelijke hotelgasten werden door de hotelmanagers ontmoedigd bij de politie aangifte te doen.

Klachten van vrouwelijk marinepersoneel over grove handtastelijkheden en aanrandingen werden eerst genegeerd. Vervolgens werden ze in een intern onderzoek gebagatelliseerd.

Mannelijke officieren hadden niets gezien of beweerden valselijk dat hitsige vrouwen de fiere piloten hadden lastiggevallen.

Publiciteit

Bijna een jaar na de gebeurtenissen in Las Vegas kwam de zaak alsnog aan het rollen. Een vrouwelijke marineofficier, Paula Coughlin, zocht uit onvrede over het uitblijven van straffen voor haar aanranders de publiciteit.

Ze had het tij mee. Tegelijkertijd woedde immers in het Congres de strijd om de benoeming van de Opperrechter Clarence Thomas die door een van zijn vroegere medewerksters, Anita Hill, van seksuele intimidatie werd beschuldigd. President Bush kon zich met de latere, door hem overigens verloren, presidentsverkiezingen in zicht geen tweede seks-schandaal veroorloven. De bevorderingen van 4500 marineofficieren werden door de Amerikaanse volksvertegenwoordiging bevroren totdat een onderzoek hen van elke blaam in het Tailhook-schandaal zou hebben gezuiverd.

De Inspecteur Generaal van het Amerikaanse ministerie van Defensie had een jaar nodig om 2900 deelnemers aan de Tailhook-bijeenkomst te ondervragen. Negentig slachtoffers van seksueel geweld, 83 vrouwen en zeven mannen, legden belastende verklaringen af. De krijgsraad boog zich over de mis- en wandaden van 140 officieren. De marineleiding kreeg een forse lading kritiek. Ze had nagelaten in te grijpen. Door niets te doen hadden ze dit soort gedrag juist aangemoedigd. Een aantal admiraals en generaals werd de laan uitgestuurd.

In Tailspin gaat Jean Zimmerman niet gedetailleerd in op wat er nu allemaal precies is voorgevallen, maar probeert een verklaring te vinden voor het seksuele geweld van de jonge Topguns, die op één avond de reputatie van de Amerikaanse marine volledig te gronde hebben gericht. Volgens haar ligt de tot voor kort wettelijk vastgelegde ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de Amerikaanse marine ten grondslag aan het Tailhook-schandaal. Gevechtsfuncties, dus ook het vliegen in gevechtsvliegtuigen, waren voorbehouden aan mannen.

Vrouwen konden ook geen functies vervullen aan boord van vliegkampschepen, kruisers, fregatten en andere oorlogsbodems. Vrouwen verkeerden, kortom, vergeleken met hun mannelijke leeftijdgenoten en collega's in een minderwaardige positie en werden dus dienovereenkomstig behandeld. Mogelijk heeft deze formele ongelijkheid tussen mannen en vrouwen enigszins meegespeeld in het Tailhook-incident. Het is echter zeer de vraag of de wettelijke gelijkheid die het sinds kort voor Amerikaanse vrouwen mogelijk maakt gevechtsfuncties te vervullen, een afdoende bescherming biedt tegen seksuele intimidatie en geweld.

Fysieke kracht

Krijgsmachten waar de gelijkheid tussen mannen en vrouwen al langer volledig is geaccepteerd hebben seksueel geweld tot op de dag van vandaag niet kunnen uitbannen. Waar vrouwen posities innemen in typische mannenberoepen, waar fysieke kracht de rangorde tussen de seksen bepaalt en waar vrouwen een kleine minderheid binnen een organisatie vormen, loert het gevaar van seksueel geweld. Al deze kenmerken gelden voor de krijgsmacht, ook de Amerikaanse, waar andere minderheden, zoals homoseksuelen, evenmin voor vol worden aangezien.

De Amerikaanse marine reageerde korzelig en gestoken op het Tailhook-schandaal. Om verdere kritiek te voorkomen werden opzichtige emblemen, zoals het Playboy-konijntje, van de staarten van gevechtsvliegtuigen verwijderd. Met behulp van een poster met daarop een stoplicht werd op alle marinebases uitgelegd wat wel en niet kan. “Fijn om te weten dat verkrachting onder rood valt”, was het sarcastische commentaar van een marineofficier.