Formule Lolamoviola begint slijtage te vertonen

Lolamoviola, Gita, zondag 24 maart, Ned.3, 22.38-23.14u.

Na een aantal seizoenen kan de VPRO-low-budget-serie Lolamoviola bogen op aardige resultaten. Het idee om beginnende filmmakers in staat te stellen op bescheiden schaal en naar eigen inzichten een 'single play' (zoals dat elders in Hilversum heet) te regisseren, bevestigde de afgelopen jaren het talent van nieuwkomers (Paula van der Oest twee keer zelfs) en onafhankelijken (Paul Ruven, Ian Kerkhof).

Dit jaar maakten slechts vier regisseurs een nieuwe aflevering in de serie. Het feit dat het alle vier vrouwen zijn, wordt in de presentatie niet benadrukt en lijkt in het huidige filmklimaat ook eerder toeval te zijn dan het resultaat van een op positieve discriminatie gericht beleid.

Niet alleen in kwantitatief opzicht is de oogst mager; ook de kwaliteiten van de eerste twee nieuwe Lolamoviola-films, het vorige week uitgezonden Wintergasten van Yolanda Entius en het aanstaande zondag op het programma staande Gita van Simone van Dusseldorp, doen vermoeden dat de formule een beetje slijtage begint te vertonen. Intensievere coaching zou in ieder geval bij deze regisseurs geen overbodige luxe geweest zijn.

Actrice Yolanda Entius speelde in en schreef mee aan twee speelfilms van Annette Apon, Ornithopter en Krokodillen in Amsterdam, voordat ze debuteerde met de vorig jaar in het Nederlands Filmfestival lauw ontvangen (en nog steeds niet uitgebrachte) bioscoopfilm Laagland. Het acteren door een voortreffelijk ensemble is de sterkste kant van Wintergasten, een melancholiek groepsportret van voormalige idealisten van rond de veertig, die jaarlijks buiten het seizoen een paar dagen doorbrengen op Vlieland. Het leven heeft hun niet helemaal gebracht wat ze ervan hoopten, en in de hogedrukpan van slecht verwarmde vakantiehuisjes leidt dat tot conflicten, verwijten en acute desillusie.

Het probleem van Wintergasten is de harkerige kunstmatigheid van het scenario, dat te veel overhoop wil halen in de relaties tussen te veel personages in een te kort bestek. Ook de wat klagerige toon over onbeduidend leed doet de film negatief afsteken tegenover thematisch verwante films als Gerrard Verhages Afzien en Digna Sinkes Boven de bergen. Simone van Dusseldorp maakte in korte tijd een ontwikkeling door van formele experimenten - ze studeerde aanvankelijk aan de Rietveldacademie - naar een eindexamenfilm aan de Filmacademie, die vormvernieuwing en conventioneel drama in balans bracht: Waterlanders bezorgde haar in 1994 de Grolschprijs.

Gita is weer een stap verder in de richting van standaarddrama; het door Van Dusseldorp zelf geschreven, tamelijk degelijke scenario over een Hindoestaans meisje in Nederland, dat uitgehuwelijkt wordt, een stiekeme relatie met haar Nederlandse leraar heeft en ten slotte ontdekt dat ook de bruidegom heel andere erotische ambities koestert, zou zo passen in een thematische dramacyclus van de IKON. Ook de actualiteit komt keurig aan bod, wanneer de hoofdpersoon een overval door skinheads simuleert om haar late thuiskomst te verklaren. Van Dusseldorp struikelt vooral over de geringe ervaring van haar (allochtone) acteurs, die verhinderen dat Gita uitstijgt boven het niveau van een schools themadrama.

In beide gevallen lijkt het Lolamoviola-formaat niet geïndiceerd. Van Dusseldorp noch Entius hoort thuis in de categorie 'jonge honden' die een geboden kans met beide handen aangrijpen om hun eigenwijze agenda te realiseren. Misschien is dat reservoir inmiddels uitgeput in Nederland, maar waarschijnlijker acht ik het dat Lolamoviola dreigt te verzanden in een gewone serie 'single plays', maar dan met een te laag budget.