Diepenbrock

'Een tragische liefde van Alphons Diepenbrock', zo luidt de kop boven prof. Jan Banks beschouwing over deel 7 van de magistrale tiendelige reeks over het leven van Diepenbrock van Eduard Reeser (boekenbijlage 2 maart).

Was de liefde tussen Alphons Diepenbrock en Johanna Jongkindt tragisch? Dat is in historisch perspectief een slechte benaming, zoals lezing van de voorafgaande delen en enige kennis van de inhoud van de volgende delen duidelijk maakt. De relatie tussen Diepenbrock en Johanna heeft geduurd van 1904 tot Diepenbrocks dood in 1921. Na de kennismaking levenslang, met ups en downs. Het is niet overdreven te stellen dat Diepenbrock en Johanna Jongkindt in naam der muziek door één passie verbonden levenslang zeer intensief de vriendschap hebben bedreven. Wij weten dat door de talrijke brieven die zij elkaar heben geschreven. Zo'n briefwisseling vindt binnen een huwelijk nu eenmaal zelden plaats. De relatie met Johanna heeft Diepenbrock in staat gesteld zijn gevoelens te ontwikkelen en zijn gedachten vorm te geven.

De ups en downs maken het nog geen tragische liefde, zoals de brieven duidelijk maken. Over de ups is Diepenbrocks heel duidelijk. Op pagina 434 schrijft hij over een van hun vele ontmoetingen: “Hoe oneindig meer hadden wij nog kunnen genieten als ik niet die voortdurende vrees voor de gevolgen had gehad, en voor de complicaties die daaruit hadden kunnen voortvloeien.” Diepenbrocks terughoudendheid kwam ook tussen echtelieden voor die 'die vrees voor de gevolgen' hadden. Hij was er al in het begin van zijn huwelijk mee vertrouwd geraakt - zie pagina 660 waar Gijs van Tienhoven aan zijn vriendin Heleen Boissevain schrijft over de bewuste kinderloosheid in de eerste jaren van Diepenbrocks huwelijk.

De voorzichtigheid kwam zeker niet van Johanna's kant: tijdens een dip in de relatie werd ze direct zwanger van een ander, wat leidde tot de geboorte in 1907 van Catharina, alias Titi, alias Kit. In 1911 was er in april weer zo'n dip en werd Johanna weer direct zwanger, deze keer van Joe Raphael met wie ze daarna is getrouwd. In dat huwelijk zijn later nog meer kinderen geboren en ook Titi, alias Kit, heeft de naam Raphael gekregen. Johanna's emotionaliteit en eigen muzikale aspiraties waren slecht te verenigen geweest met wat Diepenbrocks boezemvriend Gijs op pagina 656 schrijft: “Fons' compositie-vermogen hangt er van af, dat hij rustig op zijn kamer kan zitten.”

Niet tragisch, deze liefde, wel boeiend. Maar de waarde van Reesers monumentale werk en van de vele brieven van Diepenbrock aan Johanna schuilt vooral in het feit dat zij een raamwerk vormen waarin èn de ontwikkeling van Diepenbrock als componist èn het Nederlandse muziekleven over een lange tijd nauwkeurig worden beschreven. Meer dan alleen uit de muziek wordt duidelijk waarom Diepenbrock een componist is naar wie in Nederland tenminste 65 straten, pleinen en dergelijke zijn genoemd.