Marcel van Eeden

Tekeningen van Marcel van Eeden. Galerie Maurits van de Laar, Herderstraat 6, Den Haag. Do t/m zo 12-18u. Prijzen excl lijst ƒ 641,- 24 maart t/m 28 april.

De agressie hangt netjes gerangschikt. Wie binnenkomt in de nieuwe ruimte die Maurits van de Laar in Den Haag heeft betrokken krimpt onwillekeurig ineen. Links hangen vijf hyperrealistische tekeningetjes van operatiescènes, die ijselijk bekend zijn van film en foto (bijvoorbeeld: man wordt te vroeg wakker uit narcose en ziet vier doktoren zich tegen de achtergrond van felle operatielampen naar hem vooroverbuigen, hun messen in aanslag). Rechts hangen vijf branden: een villa waar de vlammen uit het dak slaan, Jeanne d'Arc op de brandstapel, een houten pop die in brand vliegt. Door alleen wat wit uit te sparen in zijn zwarte poltoodtekeningen heeft Marcel van Eeden de illusie van een allesverzengende vuurzee opgeroepen.

Marcel van Eeden tekent altijd - iedere dag een tekening is zijn streven - en vaak ziet zo'n tekening eruit als een foto. Toch noemt hij zichzelf een 'slecht tekenaar'. Van Eeden tekent niet naar de natuur, hij trekt er niet met schetsboek op uit, nooit. Hij gebruikt ansichtkaarten, foto's, afbeeldingen van oude kunstwerken, filmstills die hij natekent. Gewoon links boven beginnend en rechtsonder eindigend. In de achterruimte van de galerie hangen er 497 van gelijk formaat in drie blokken gerangschikt en ze lijken op het eerste gezicht het leven in al z'n felheid weer te geven. Rechts hangen de 'oudjes' - zwierig en associatief getekende stadsgezichten van Van Eedens geboorteplaats Den Haag - gevolgd door afgewerkte tekeningen van spoorwegmodellen, landschappen met spiegelvijvers en alpine uitzichten, honden, stofontwerpen, portretten, operatie-scènes, tegeltableau's, molens, badende vrouwen en nog veel meer. Hoe jonger het werk, hoe minder Den Haag een rol speelt en hoe minder het potlood meandert over het lichtgele papier.

Van Eeden heeft in de achterzaal van de galerie een schatkamer, een encyclopedie van plaatjes bij elkaar gehangen. Maar het vreemde van dit archief is dat elk plaatje afkomstig is uit een wereld dat Van Eeden zelf nog niet bestond. Nauwkeuriger gezegd: alle tekeningen dateren van voor 1965, het jaar waarop Van Eeden geboren werd. Wie dit weet gaat de afzonderlijke tekeningen met een ander oog bekijken. Wat de kunstenaar hier poogt is niets minder dan een bezwering van een verdwenen wereld, een wereld waarin hij niet leeft maar dood is. Die 497 tekeningen aan de muren bij Maurits van de Laar laten begrippen als tijd en ruimte met een royaal gebaar verdwijnen.