Virtuele rabbijn is geen Poeriemgrap

Het persbericht van de nieuwste synagoge in Nederland, Beit Ha Chidush (Huis van Vernieuwing) haalde nauwelijks de media. Het tijdstip waarop het verscheen, vlak voor het Poeriemfeest begin deze maand, was daar mede debet aan. Immers, met Poeriem worden grappen uitgehaald. “Virtuele rabbijn voor Beit Ha Chidush”, meldde het persbericht. En het blad Levend Joods Geloof schreef dat op 5 maart, de dag waarop Poeriem werd gevierd, de eerste joodse coffeeshop in Amsterdam zou worden geopend teneinde joodse randgroepjongeren voor de eigen gemeenschap te behouden.

De bron van het Poeriemfeest is het Bijbelboek Esther. Daarin wordt verhaald dat de koning van het Perzische rijk op aanbeveling van een van zijn hoveniers, Hamman, besloot om de joden te vermoorden. Hamman, de jodenhater, wilde op zijn beurt de koning van zijn troon stoten. Dit voornemen kwam Mordechai ter ore, die het weer aan de koning liet weten. De koning nam terstond tegenmaatregelen en wijzigde het vonnis ten gunste van de joden.

Dit wordt elk jaar feestelijk herdacht in een carnavaleske sfeer. Het is de enige dag waarop het voorschrift geldt dat joden zoveel alcohol moeten drinken dat zij het verschil tussen Hamman en Mordechai niet meer weten. Bij Poeriem hoort ook dat het Boek Esther wordt voorgelezen. Dit jaar werd het Poeriemfeest overschaduwd door de aanslagen in Israël.

In tegenstelling tot de joodse coffeeshop blijkt de virtuele rabbijn wel degelijk te bestaan. Zij woont in Los Angelos, heet Lisa Edwards, is per e-mail te consulteren en stuurt, zo nodig, haar uitleg van een Tora-gedeelte naar de voorganger van Beit Ha Chidush. Deze synagoge bestaat sinds kort in Amsterdam. Hij werd vorig najaar opgericht door een aantal jonge mensen die zich niet thuis voelen bij de bestaande joodse gemeenten. De scheiding tussen mannen en vrouwen in de synagoge stuit hen tegen de borst, evenals het feit dat er alleen mannelijke rabbijnen zijn.

Toen Wanya Kruyer in 1988 een synagogedienst in San Fransico bijwoonde wist ze niet wat ze zag: mannen en vrouwen die op een gelijkwaardige manier actief aan de dienst deelnamen. Ze vond het een verademing. De Amerikaanse bariton-zanger en makelaar Ken Gould, die in augustus vorig jaar naar Amsterdam verhuisde, had dezelfde ervaring. Afkomstig uit een niet erg religieuze familie wilde hij toch synagoge-diensten bijwonen. In zijn voormalige woonplaats, Los Angelos, zijn twee synagogen met een vrouwelijke rabbijn. Joodse homoseksuelen weten dat zij er welkom zijn. Gould werd al snel chazzan (voorzanger). Eenmaal in Amsterdam vatte hij samen met Kruyer en een Franse ingenieur het plan op een soortgelijke synagoge op te richten waar iedereen die zich joods voelt welkom is.

Elke eerste vrijdag van de maand wordt in een ruimte aan de Keizersgracht een dienst gehouden. “Een mooie traditionele dienst, compleet met een voorzanger. Daarna is er een receptie. We snijden gallen en drinken koshere wijn”, aldus Kruyer. Inmiddels zijn vier diensten gehouden die in totaal ongeveer zeventig mensen trokken, onder wie veel twintigers. Kruyer: “Orthodoxe en liberale rabbijnen pijnigen zich het hoofd hoe ze de jeugd kunnen vasthouden. Wij praten niet, wij doen het gewoon.” Onlangs leidde Gould een dienst, samen met een 19-jarig meisje. Zij kondigde aan en las Hebreeuwse teksten. Toen er een keer geen voorganger was, werd Lisa Edwards via e-mail te hulp geroepen.

Joods Nederland heeft nog niet gerageerd op de nieuwe synagoge. Kruyer verwacht dat eventuele reacties positief zullen zijn. Immers, deze nieuwe eend in de bijt zet zich niet zozeer af tegen de gevestigde orde maar voelt zich er gewoon niet bij thuis. “De rabbijnen hoeven geen concessies te doen, zij hebben recht op hun beleving van de religie.” Dit laat onverlet dat er een jonge joodse generatie is die de band met de religie niet wil doorsnijden maar die de religie op een eigentijdse manier inhoud wil geven. Iets nieuws schrikt vaak af, zeker wanneer de invulling volgens de gevestigde orde haaks staat op de traditie. Een defensieve houding blokkeert de discussie tussen mensen van hetzelfde geloof. Terwijl een pittige discussie soms heel verhelderend kan zijn.